រឿង ភូមិ​ស្ដី​បិទ​មាស

រឿង ភូមិ​ស្ដី​បិទ​មាស (នៅ​ខេត្ត​កំពង់ធំ) ប្រជុំ​រឿង​ព្រេង​ខ្មែរ ភាគ ៦ ទំព័រ ៩៣ - ៩៦ នៅ​ក្នុង​ឃុំ​ត្រពាំង​ឫស្សី ស្រុក​កំពង់​ស្វាយ ខេត្ត​កំពង់ធំ មាន​ភូមិ​មួយ ឈ្មោះ​ភូមិ​ស្ដី​បិទ​មាស តាំង​នៅ​តាម​មាត់​ស្ទឹង, បាន​ជា​មាន​នាម​ថា ភូមិ​ស្ដី​បិទ​មាស ដោយ​មាន​រឿង​ព្រេង​ដំណាល​ថា ៖ កាល​កន្លង​ជា​យូរ​អង្វែង​ឆ្នាំ​មក​ហើយ មាន​មេ​ធ្នស់​មួយ​គ្រួ គឺ​ប្ដី​ប្រពន្ធ និង កូនក្រមុំ​មួយ មាន​រូប​ស្រស់​ឆើត​ឆាយ, សំចត​នៅ​ព្រែក ធ្វើ​នេសាទ​នៅ​ក្បែរ​ខ្ទម​អ្នក​តា​ដើម​ស្ដី ។ ការ​នេសាទ របស់​មេ​ធ្នោះ​នេះ ចេះ​តែ​ចម្រើន​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ រហូត​ទាល់​តែ​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​អ្នក​មាន​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ស្ដុក​ស្ដម្ភ ដោយ​របរ​នេសាទ​របស់​ខ្លួន ។ តំបន់​នោះ ជា​តំបន់​មាន​មូស​ច្រើន​ជា​អនេក, ថ្ងៃ​មួយ នៅ​ពេល​ទៀប​ពេល​យប់​មេ​ធ្នស់ បាន​ជួប​ជុំ​នឹង​គ្រួសារ​ខ្លួន​ផង និង កូន​ឈ្នួល​ខ្លួន​ផង ក៏​និយាយ​ទៅ​កាន់​កូន​ឈ្នួល​ជា​ពាក្យ​លេង​ថា : ក្នុង​បណ្ដា​អ្នក​ទាំង​អស់​គ្នា មាន​អ្នក​ណា​អាច​ហ៊ាន​ដេក​ហាល​មូស ១ យប់​ទេ ។ ពេល​នោះ មាន​កូន​ឈ្នួល​កំលោះ​ម្នាក់ ប្រកប​ដោយ​រូប​ឆោម និង ប្រាជ្ញា​ឈ្លាសវៃ បាន​ឆ្លើយ​ទទួល​ខ្លួន​ថា : "ខ្ញុំ​ហ៊ាន" បើ​ខ្ញុំ​ដេក​ហាល​មូស ១ យប់​បាន តើ​លោក​ដង្ខៅ​ឲ្យ​អ្វី​ខ្ញុំ ។ មេ​ធ្នស់ បែប​អន់​ចិត្ត ក៏​និយាយ​តប​ទៅ​វិញ​ថា : អា​ចោលម្សៀត ឯង​ចេះ​តែ​អួត គេ​និយាយ​សួរ​ឯ​ណា​នោះ​ក៏​ឯង​រ៉ាប់រង​ដែរ ។ កូន​ឈ្នួល​កំលោះ​នោះ​ក៏​និយាយ​តប​វិញ​ថា : "បើ​ខ្ញុំ​អួត​នោះ សុំ​ឲ្យ​ដង្ខៅ​ភ្នាល់​ជា​មួយ​ខ្ញុំ​ទៅ ហ៊ាន​ដាក់​អ្វី​ក៏​ហ៊ាន​ដែរ" ។ ដង្ខៅ រឹត​តែ​ខឹង និយាយ​ថា "អញ​ដាក់​របស់​ទ្រព្យ​ដែល​អញ​មាន​ទាំង​អស់ អញ​ចុះ​ចេញ​តែ​ខ្លួន​ទេ ឲ្យ​តែ​ឯង​ហ៊ាន​ឲ្យ​អញ​ចង​ឯង ទុក​ហាល​មូស​អស់ ១ យប់​ទល់​ភ្លឺ, ចុះ​បើ​ឯង​ពុំ​ហ៊ាន ឬ ទ្រាំ​មិន​បាន​វិញ តើ​ឯង​សុខ​ចិត្ត​នៅ​បម្រើ​អញ​អស់​មួយ​ជីវិត​ឬ ? កូន​ឈ្នួល​ឆ្លើយ​ថា ខ្ញុំ​សុខ​ចិត្ត​ធ្វើ, តែ​បើ​ដង្ខៅ​សុខ​ចិត្ត ត្រូវ​ឲ្យ​កូន​ក្រមុំ​ដង្ខៅ​មក​ខ្ញុំ​ទៀត​ផង កាល​បើ​ខ្ញុំ​ឈ្នះ ។ ដង្ខៅ ថា អញ​សុខ​ចិត្ត, មិន​ខ្លាច​ទេ, បើ​ដូច្នេះ ត្រូវ​ពពួក​កម្មករ​ទាំង​អស់ ចាប់​វា​ចង​ភ្លាម​ឲ្យ​ជាប់​នឹង​ដើម​ស្ដី ក្រោយ​ខ្ទម​អ្នកតា​នេះ​ចុះ អញ​សុខ​ចិត្ត​ហើយ, អញ​ចង់​ឈ្នះ​អា​នេះ​ម្ដង, កម្មករ​ទាំង​អស់​គ្នា​ត្រូវ​ធ្វើ​បន្ទាល់​អញ​ផង ។ កូន​ឈ្នួល​នោះ ក៏​សុខ​ចិត្ត​ឲ្យ​គេ​ចង​នឹង​ដើម​ស្ដី ។ ដល់​គេ​ទាំង​អស់​គ្នា ត្រឡប់​មក​លំនៅ​វិញ កូន​ឈ្នួល​កំលោះ​នោះ ក៏​បន់​ស្រន់​អ្នកតា ដែល​នៅ​ទី​នោះ​ថា "សូម​ឲ្យ​លោក​តា​ជួយ​ខ្ញុំ​ផង ខ្ញុំ​បាន​ជា​ជ្រុល​ភ្នាល់​ជា​មួយ​ដង្ខៅ​ធ្នស់​ទៅ​ហើយ សូម​កុំ​ឲ្យ​មាន​មូស​ខាំ​ខ្ញុំ​ឲ្យ​សោះ សូម​ឲ្យ​ខ្ញុំ​បាន​រស់​ជីវិត ហើយ​ឲ្យ​បាន​កូន​ក្រមុំ​មេ​ធ្នស់ និង មាន​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ, បើ​បាន​ដូច​ប្រាថ្នា​មែន ខ្ញុំ​សន្យា​ថា នឹង​ទិញ​មាស​មក​បិទ​ដើម​ស្ដី​នេះ តាំង​ពី​គល់​រហូត​ដល់​ចុង ហើយ​ធ្វើ​ខ្ទម​គ្រឿង​ឈើ​ប្រក់​ក្បឿង​ថ្វាយ​លោក​អ្នក​តា​ទៀត​ផង" ។ ចំណែក​មេ​ធ្នស់ នឹក​ថា ៖ អា​កូន​ឈ្នួល ដែល​វា​ហ៊ាន​ឲ្យ​ចង​វា​ហាល​មូស​នេះ មុខ​ជា​នឹង​ស្លាប់​ដោយ​មូស​ខាំ ដោយ​សោះ​ឈាម​មិន​ខាន ។ តែ​បើ​វា​ទ្រាំ​មិន​បាន វា​ហៅ​ឲ្យ​ស្រាយ​ពាក់​កណ្ដាល​អាធ្រាត្រ​នោះ វា​មុខ​ជា​នៅ​ធ្វើ​ខ្ញុំ​បម្រើ​អញ​អស់​មួយ​ជីវិត​មិន​ខាន ។ នៅ​ពេល​យប់​នោះ អ្នក​តា​ដើម​ស្ដី លេង​បៀ​ចាញ់​អ្នកតា​ឯ​ទៀត យក​មូស​ទៅ​សង​គេ​អស់, មូស​ដែល​ធ្លាប់​តែ​មាន ដូចជា​គេ​បាច​អង្កាម ក្លាយ​ទៅ​ជា​ស្ងាត់​ឈឹង ឥត​សេស​សល់​បន្តិច​បន្តួច​ឡើយ ហើយ​ឈ្នួល​នេះ​ទៀត ក៏​គ្មាន​មូស​ខាំ​បន្តិច​សោះ​ដែរ ដោយ​ហេតុ​តែ​វា​មាន​និស្ស័យ ត្រូវ​ជា​គូ​ព្រេង​ជា​មួយ​កូន​ក្រមុំ​មេ​ធ្នស់ ហើយ​ត្រូវ​វា​ឡើង​ធ្វើ​ជា​អ្នក​មាន​ផង ។ លុះ​ភ្លឺ​ឡើង ដង្ខៅ​ធ្នស់ និង កូន​ឈ្នួល​ឯ​ទៀត​នឹក​ថា "អា​កូន​ឈ្នួល​ដែល​ចង​នៅ​ដើម​ស្ដី​នោះ វា​ស្លាប់​ស្រេច​ទៅ​ហើយ" ក៏​បបួល​គ្នា​ដើរ​ទៅ​មើល ស្រាប់​តែ​ឃើញ​អា​នោះ សើច​ដាក់​ដង្ខៅ និង កូន​ឈ្នួល​ឯ​ទៀត​ទៅ​វិញ ។ ពេល​នោះ អ្នក​ឃើញ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ក៏​កោត​ស្ញប់​ស្ញែង ខ្លាច​អំណាច​កូន​ឈ្នួល​នោះ​គ្រប់​គ្នា ។ ដង្ខៅ នឹក​អស់​សង្ឃឹម និយាយ​នឹង​កូន​ឈ្នួល​ឯ​ទៀត​ថា : កិច្ច​សន្យា​ដែល​អញ​បាន​និយាយ​គ្នា​ពី​ល្ងាច​នោះ ឥឡូវ​នេះ ទុក​ជា​កូន​ឈ្នួល​នេះ​ឈ្នះ​អញ​ហើយ ត្រូវ​អញ​លើក​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ និង កូន​ក្រមុំ​អញ​ផ្សំ​ផ្គុំ​ឲ្យ​វា" ។ ក្នុង​ថ្ងៃ​ដដែល​នោះ មេ​ធ្នស់ ឲ្យ​កាប់​ជ្រូក មាន់ ទា ធ្វើ​ម្ហូប​អាហារ​រៀបការ​កូន​ឈ្នួល និង កូន​ក្រមុំ​របស់​ខ្លួន រួច​ប្រគល់​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ និង មុខ​របរ​ដង្ខៅ​ធ្នស់ ឲ្យ​កូន​ប្រុស-ស្រី​កាន់​កាប់​តទៅ ។ ដង្ខៅ​នោះ ក៏​នាំ​ប្រពន្ធ​ចុះ​ចេញ​ទៅ​នៅ​លំនៅ​ដើម​វិញ ។ ដង្ខៅ​ធ្នស់​ថ្មី (ប្ដី​ប្រពន្ធ) និយាយ​គ្នា​ថា : "យើង​ត្រូវ​ឲ្យ​គេ​ទិញ​មាស​សន្លឹក​មក​បិទ​ដើម​ស្ដី ហើយ​ធ្វើ​ខ្ទម​ឲ្យ​អ្នកតា តាម​ដែល​បង​បាន​បន់​ស្រន់​បួង​សួង" ។ លុះ​ធ្វើ​ស្រេច​ហើយ អ្នក​តា​ទី​នោះ ក៏​មាន​ឫទ្ធានុភាព​ពូកែ ហើយ​មិន​ត្រឹម​តែ​មេ​ធ្នស់​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ដែល​គោរព ទោះ​បី​អ្នក​ស្រុក ឬ​អ្នក​ដំណើរ​នានា​តាម​ដង​ស្ទឹង ក៏​គោរព​អ្នកតា​នោះ យក​ជា​ទី​ពឹង​ពំនាក់​ដែរ ។ អ្នកតា​នោះ​ក៏​មាន​ឈ្មោះ​ថា "អ្នកតា​ដើម​ស្ដី​បិទ​មាស" តាំង​ពី​ត្រឹម​នោះ​មក ។ តែ​សម័យ​ឥឡូវ​នេះ ដើម​ស្ដី​នោះ ងាប់​បាត់​ទៅ​ហើយ, ឯ​ខ្ទម ដែល​មេ​ធ្នស់​ធ្វើ​នោះ ក៏​ពុក​បាក់​បែក​បាត់​ទៅ​ហើយ​ដែរ, នៅ​សល់​តែ​កន្លែង​ដើម​ស្ដី និង ខ្ទម​អ្នក​តា​ប្រក់​ស្បូវ​ប៉ុណ្ណោះ ។ ព្រោះ​ហេតុ​ដូច​រៀបរាប់​នេះ បាន​ជា​ភូមិ​នៅ​តាម​មាត់​ស្ទឹង ក្បែរ​ខ្ទម​អ្នកតា​ទាំង​អស់ បាន​ជាប់​ឈ្មោះ​ថា : "ភូមិ​ដើម​ស្ដី​បិទ​មាស" ហៅ​ក្លាយ​មក​ត្រឹម​តែ "ភូមិ​ស្ដី​បិទ​មាស, ជាប់​រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ឯង ។

រឿង ព្រេង​ភ្នំ​ស្រី​វ‌ិបុលកេរ្តិ៍

រឿង ព្រេង​ភ្នំ​ស្រី​វ‌ិបុលកេរ្តិ៍ (នៅ​ខេត្ត​សៀមរាប) ប្រជុំ​រឿង​ព្រេង​ខ្មែរ ភាគ ៦ ទំព័រ ៨៥ - ៩២ ភ្នំ​ស្រី​វិបុលកេរ្តិ៍ ជា​ឈ្មោះ​ភ្នំ​តូច​មួយ រាង​ពង​ក្រពើ មាន​កម្ពស់ ប្រមាណ​ជា​សាមសិប​ប្លាយ​ម៉ែត្រ ។ សព្វ​ថ្ងៃ​ភ្នំ​នេះ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ឃុំ​បល្ល័ង្ក ស្រុក​សូទ្រ​និគម (សៀមរាប) ។ នៅ​ជើង​ភ្នំ មាន​វត្ត​មួយ អ្នក​ស្រុក​ហៅថា "វត្ត​ត្រាច" ខ្លះ​ហៅ​រួម​ទាំង​ភ្នំ​ផង​ថា "ភ្នំ​វត្ត​ត្រាច ឬ ភ្នំ​ត្រាច" ក៏​មាន ដោយ​សន្មត​តាម​ទី​កន្លែង​នេះ មាន​ដុះ​ដើម​ត្រាច ជាដើម ។ ដំណើរ​ទៅ​កាន់​ភ្នំ​នេះ ត្រូវ​ទៅ​តាម​ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ ៦ ពី​ភ្នំពេញ ឆ្ពោះ​ទៅ​សៀមរាប ហើយ​បែក​ចូល​ត្រង់​ភូមិ​រលួស ដែល​មាន​ផ្សារ​មួយ, បត់​ចូល​ទៅ​ខាង​ឆ្វេង​ដៃ សសៀរ​តាម​ផ្លូវ​មុខ​សាលា​សូទ្រ​និគម ។ ចម្ងាយ​ប្រមាណ​ជា ៧ គីឡូម៉ែត្រ នៅ​ទិស​ខាង​ជើង​នៃ​សាលា​ស្រុក ក៏​នឹង​បាន​ដល់​ទី​នេះ ។ ឯ​ផ្លូវ​លំ​នេះ​សោត មាន​សភាព​ស្អាត​ស្អំ រថយន្ត​គ្រប់​ធុន អាច​ចេញ​ចូល​បាន​គ្រប់​រដូវ ។ កាល​បើ​គេ​បាន​ទៅ​ដល់​ភ្នំ​នេះ​ហើយ ជា​បឋម គេ​ប្រទះ​ឃើញ​វត្ត​មួយ មាន​រាង​សមរម្យ នៅ​កណ្ដាល​ធម្មជាតិ​យ៉ាង​ស្រស់ ។ តាម​ព័ត៌មាន​ពី​អ្នក​ស្រុក​និយាយ​ថា វត្ត​នេះ ពី​ដើម​នៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំ​ឯ​នោះ​ទេ, ប៉ុន្តែ​ដោយ​ហេតុ មាន​និមិត្ត​អាក្រក់ ព្រះ​សង្ឃ​ចេះ​តែ​មាន​ជំងឺ លោក​គ្រូ​ចៅ​អធិការ​ចេះ​តែ​អារឹស ។ ដូច្នេះ​ហើយ បាន​ជា​គេ​រុះ​រើ​កុដិ សាលា យក​មក​សង់​នៅ​ជើង​ភ្នំ​វិញ កាល​ពី​រវាង​ជាង ៤០ ឆ្នាំ​មុន​នេះ, ទុក​តែ​ព្រះ​វិហារ​មួយ នៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំ​រហូត​មក ។ មាន​តែ​ជណ្ដើរ​ពីរ ទេរ​ស្រួល ឡើង​ទៅ​កាន់​កំពូល​ភ្នំ គឺ​ជណ្ដើរ​ខាង​លិច និង ខាង​ជើង ។ នៅ​ក្បាល​ជណ្ដើរ​ខាង​លិច មាន​ខ្លោង​ទ្វារ​ថ្ម​បែប​រចនា​ខ្មែរ​បុរាណ ហើយ​មាន​ចម្លាក់​រូប​ផ្សេង​ៗ នៅ​ជាប់​នឹង​ថ្ម​នោះ​ផង, ជា​ពិសេស គឺ​នៅ​នឹង​ផ្ដែ ។ បណ្ដា​រូប​ចម្លាក់​ទាំង​នោះ មាន​រូប​មួយ ទាក់​ទង​នឹង​រឿង​ព្រេង​ប្រចាំ​ភ្នំ​នេះ គឺ​រូប​មនុស្ស​ប្រុស​ដេក​ទ្រ​មឈូស ដែល​យើង​នឹង​អធិប្បាយ​រឿង​ជា​ហូរ​ហែ​ទៅ​ខាង​មុខ ។ នៅ​ពី​មុខ​ព្រះ​វិហារ មាន​រាង​ប្រាសាទ​បាក់​បែក ក៏​មាន​គង់​នៅ​ជា​ប្រាង្គ​តូច​មួយ ជា​មួយ​គំនរ​ថ្ម ដែល​ធ្លាក់​ប្រគីងប្រគង​គ្នា រុះ​រាយ​នៅ​ជុំ​វិញ​នោះ ។ នៅ​ក្នុង​ប្រាង្គ​សិលា​នេះ គេ​ឃើញ​មាន​តម្កល់​សិវ​លិង្គ និង យោនី​នាង​ឧមា​ភគវតី ដែល​ឥឡូវ​នេះ មាន​ធូលី​រុំ​ព័ទ្ធ​ដោយ​សារ​គ្មាន​នរណា​គោរព​បូជា ដូច​កាល​ពី​ជំនាន់​ដើម​ឡើយ ។ ជិត​ខាង​ប្រាង្គ​សិលា​នេះ​ទៀត មាន​ចេតិយ​ចាស់​ៗ ជា​ច្រើន ទំនង​ជា​សាង​ឡើង​រាប់​រយ​ឆ្នាំ​មក​ហើយ​ដែរ តែ​ពុំ​មែន​ស្រករ​គ្នា​នឹង​ប្រាង្គ​សិលា​ទេ គឺ​ក្រោយ​មក​ជា​ច្រើន​សតវត្ស ព្រោះ​បែប​រចនា ជា​រចនា​របស់​ខ្មែរ​ជំនាន់​ឧត្ដុង្គ ក្រុង​លង្វែក​ប៉ុណ្ណោះ ។ តាម​អ្នក​ស្រុក​ឲ្យ​ព័ត៌មាន​បន្ថែម​ថា ពី​ដើម នៅ​ចំ​ពី​មុខ​ព្រះ​វិហារ មាន​រូប​ថ្ម​មួយ​ធំ ជា​រូប​មនុស្ស​ស្រី ដេក​អាក្រាត​ខ្លួន អ្នក​ស្រុក​សន្មត​ហៅ​ថា រូប "នាង​សន្ធមា"2 ដែល​មាន​ឫទ្ធិ​ខ្លាំង​ក្លា​ណាស់ ។ ចាស់​ៗ ដំណាល​ថា បើ​នរណា​មួយ ដើរ​ទៅ-មក​កាត់​មុខ​នេះ ហើយ​មិន​បាន​គោរព​បូជា​ទេ, រូប​នេះ នឹង​ធ្វើ​ឲ្យ​ចុក​ពោះ ឈឺ​ថ្កាត់​ផ្សេង​ៗ មួយ​រំពេច ។ ហេតុ​នេះ​ហើយ បាន​ជា​មក​ដល់​សម័យ​លោក​គ្រូ​ចៅ​អធិការ ព្រះ​នាម​សៅ (ជាង ៤០ ឆ្នាំ​ហើយ) លោក​ឲ្យ​គេ​គាស់​រំលើង​យក​រូប​នេះ ទៅ​បោះ​ចោល​នៅ​ឯ​ក្នុង​ព្រៃ​ខាង​កើត​ព្រះ​វិហារ ចម្ងាយ​ប្រមាណ​ជា ៥០០ ម៉ែត្រ ។ ចាប់​តាំង​ពី​នោះ​មក រូប​នេះ ក៏​លែង​បាន​រុកកួន​ដល់​អ្នក​ស្រុក​អ្នក​ភូមិ​ទៀត​ទៅ តែ​អ្នក​ស្រុក​មិន​ដែល​ហ៊ាន​ទៅ​ចូល​ព្រៃ ចំ​កន្លែង​ចោល​រូប​ថ្ម​ឡើយ ។ ដូច​នេះ ព្រៃ​មួយ​ដុំ​នេះ​ក៏​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ព្រៃ​រហោ​ស្ថាន​រហូត​មក ។ ឥឡូវ យើង​ងាក​បែរ​ទៅ​អធិប្បាយ​អំពី​រឿង​ព្រេង​ម្ដង ។ រឿង​ព្រេង​នេះ យើង​ស្រង់​យក​តាម​សេចក្ដី​ឲ្យ​ការណ៍​របស់​លោក គុយ-ហួត នៅ​ស្រុក​សូទ្រ​និគម (សៀមរាប) ដោយ​ផ្សំ​ជា​មួយ​ការ​ចង​ចាំ នៃ​អ្នក​ស្រុក​ខ្លះ​ទៀត ដែល​យើង​បាន​ស៊ើប​សួរ​ផ្ទាល់ ។ មាន​សេចក្ដី​ដំណាល​ថា ៖ ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ ព្រះ​នាម​ព្រះ​បាទ​យសកេរ្តិ៍3 គ្រង​រាជ្យ​នៅ​ដែន​សិម្ពលី មាន​អគ្គ​មហេសី ព្រះ​នាម​សុវណ្ណមាលា ។ ព្រះ​អង្គ មាន​ព្រះ​ទ័យ​ប្រកប​ដោយ​ធម៌​ល្អ​ណាស់ ។ ថ្ងៃ​មួយ មាន​ក្សត្រ​ប្រទេស​ជិត​ខាង​មួយ​ព្រះ​អង្គ ព្រះ​នាម​ភូមោវិលោ​រាជា មាន​ក្ដី​លោភ​លន់​ចង់​ពង្រីក​អាណា​ចក្រ ក៏​លើក​រេហ៍ពល​មក ប្រាថ្នា​វាយ​ដណ្ដើម​យក​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ក្រុង​សិម្ពលី​នេះ ។ ព្រះ​រាជា​ដែន​សិម្ពលី ទ្រង់​ជ្រាប​ហើយ ក៏​នាំ​ព្រះ​មហេសី​ដែល​កំពុង​មាន​គភ៌​ផង ភៀស​ព្រះ​អង្គ​ចេញ​ពី​ព្រះ​រាជ​វាំង​ទៅ​គង់​នៅ​ព្រៃ​ឆ្ងាយ ទុក​រាជ​សម្បត្តិ​ថ្វាយ​ទៅ​ព្រះ​បាទ​ភូមោវិលោ​រាជា​ចុះ ។ សេចក្ដី​សម្រេច​ដូច្នេះ មក​ពី​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ឈ្វេង​យល់​ថា បើ​ទ្រង់​គង់​នៅ​ត​តប​សង្គ្រាម​ទៅ នឹង​បណ្ដាល​ឲ្យ​ស្លាប់​អ្នក​ស្រុក​ច្រើន​ជា​អនេក​មិន​ខាន, ហេតុ​នេះ ទ្រង់​ភៀស​ចេញ​តែ​ព្រះ​អង្គ​ឯង និង ព្រះ​រាជ​ពនិតា​ទៅ​ចុះ ទុក​ឲ្យ​រាស្ត្រ​ប្រជា​បាន​សុខ​សាន្ត​ត្រាណ ។ ដូច្នេះ ព្រះ​បាទ​ភូមោវិលោ​រាជា ក៏​បាន​គ្រប់​គ្រង លើ​រាជ​សម្បត្តិ​ដែន​សិម្ពលី​នេះ​ទៅ ។ ចំណែក​ឯ​ព្រះ​បាទ​យសកេរ្តិ៍ និង ព្រះ​អគ្គ​មហេសី ទ្រង់​យាង​ភៀស​ព្រះ​អង្គ ទៅ​គង់​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ ត្រង់​តំបន់​ភ្នំ​តូច​មួយ (គឺ​ភ្នំ​ស្រី​វិបុលកេរ្តិ៍​នេះ​ឯង) ។ ប៉ុន្តែ មិន​បាន​សុខ​សាន្ត​ត្រាណ​ឡើយ ពពួក​រេហ៍ពល​ព្រះ​បាទ​ភូមោវិលោ​រាជា គេ​តាម​មក​ចាប់​ព្រះ​អង្គ​បាន នៅ​ពេល​ដែល​ទ្រង់​យាង​រក​ផ្លែ​ឈើ មើម​ឈើ​ធ្វើ​ព្រះ​ស្ងោយ ។ គេ​នាំ​យក​ព្រះ​អង្គ​ទៅ​បង្ខាំង​ទុក​ឯ​ក្នុង​ប្រទេស ព្រោះ​ខ្លាច​ក្រែង​ព្រះ​អង្គ ទៅ​បង្ក​បាន​បក្ស​ពួក​វាយ​ដណ្ដើម​យក​រាជ្យ​វិញ ។ ពេល​នោះ ព្រះ​អគ្គ​មហេសី ក៏​ទ្រង់​នៅ​ត្រមោច​ត្រមង់​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ឯង ណា​មួយ​ទ្រង់​ព​ផ្ទៃ​ជិត​គ្រប់​ខែ​ហើយ​ផង ។ មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន ព្រះ​នាង​ក៏​ប្រសូតិ​ព្រះ​រាជ​បុត្រ​នៅ​កណ្ដាល​ព្រៃ បាន​ព្រះ​រាជ​បុត្រា​មួយ មាន​ព្រះ​ភក្ត្រ​ស្រស់បស់​ព្រះ​រូប​ឆោម​សមរម្យ ដូច​ព្រះ​បិតា ដោយ​សារ​ព្រះ​រូប​ឆោម​ល្អ​ឆើត​នេះ ព្រះ​នាង ក៏​ថ្វាយ​ព្រះ​នាម​រាជ​ឱរស​នេះ​ថា "ស្រី​វិបុលកេរ្តិ៍ " ។ ចំណេរ​ត​មក ប្រមាណ​ជា​ព្រះ​ជន្ម​បាន ១៥-១៦ ឆ្នាំ ព្រះ​រាជ​កុមារ តែង​សាក​សួរ​រឿយ​ៗ រក​ព្រះ​បិតា ។ ព្រះ​វរ​រាជ​មាតា ក៏​និទាន​រឿង​របស់​ខ្លួន ឲ្យ​ព្រះ​រាជ​បុត្រ​បាន​ជ្រាប​សព្វ​គ្រប់​។ កាល​បើ​ទ្រង់​ជ្រាប​ថា ព្រះ​វរ​បិតា​គង់​ព្រះ​ជន្ម​នៅ​ឡើយ ហើយ​កំពុង​តែ​ជាប់​ក្ដី​នៅ​ក្នុង​កណ្ដាប់​ដៃ​សត្រូវ​ដូច្នោះ ព្រះ​រាជ​កុមារ ក៏​សុំ​លា​ព្រះ​មាតា​ទៅ​តាម​រក​មួយ​រំពេច, ប៉ុន្តែ​ព្រះ​នាង ទ្រង់​ឃាត់​យ៉ាង​ម៉ឺង​ម៉ាត់ ព្រោះ​ខ្លាច​ព្រះ​រាជ​បុត្រា មាន​គ្រោះ​ថ្នាក់​ដល់​អាយុ​ជីវិត​ទៀត ។ ទោះ​បី​ព្រះ​មាតា​ឃាត់​យ៉ាង​ណា ក៏​ព្រះ​រាជ​កុមារ​នៅ​តែ​ទទូច លុះ​ត្រា​តែ​ព្រះ​មាតា​ព្រម​បើក​ឲ្យ​ទៅ ដោយ​ប្រគល់​នូវ​ព្រះ​ពស្ត្រ​សម្រាប់​រាជ្យ ដែល​មាន​ជាប់​មក​នឹង​ព្រះ​អង្គ ឲ្យ​ទៅ​ព្រះ​រាជ​បុត្រ ដើម្បី​សម្រាប់​បង្ហាញ​ជា​បន្ទាល់ ឲ្យ​ស្ដេច​បិតា​ទ្រង់​ជឿ​ថា នេះ​ពិត​ជា​ព្រះ​រាជ​បុត្រ​ហើយ ។ ព្រះ​នាង ផ្ដាំ​បន្ថែម​ទៀត​ថា "ចូរ​កូន​ទៅ កុំ​ឲ្យ​យូរ​ហួស​ពី ៧ ថ្ងៃ បើ​កំណត់ ៧ ថ្ងៃ​ហើយ កូន​មិន​ឃើញ​មក​វិញ​ទេ ម្ដាយ​នឹង​បែក​ទ្រូង​ស្លាប់​មិន​ខាន" ។ ព្រះ​រាជ​កុមារ ថ្វាយ​បង្គំ​លា​ព្រះ​មាតា​រួច​ស្រេច ក៏​ម្នីម្នា​តម្រង់​ទៅ ដែន​ពារាណសី ដែល​ជា​ទី​ឃុំ​ឃាំង​ព្រះ​បិតា​ព្រះ​អង្គ ។ ជួន​ជា​ពេល​នោះ ព្រះ​បាទ​ភូមោវិលោ​រាជា ចាត់​ឲ្យ​ពេជ្ឈឃាដ​នាំ​យក​ព្រះ​បាទ​យស​កេរ្តិ៍ ទៅ​សម្លាប់​នៅ​កណ្ដាល​ព្រះ​លាន, ឃើញ​ដូច្នោះ ព្រះ​រាជ​កុមារ ស្ទុះ​ចូល​ទៅ​ជិត​ពួក​ពេជ្ឈឃាដ ហើយ​សុំ​ឃាត់​ថា "សូម​អ្នក​លែង​ព្រះ​វរ​បិតា​ខ្ញុំ​នេះ​ចុះ ហើយ​សម្លាប់​ខ្ញុំ​ជំនួស​វិញ ខ្លួន​ខ្ញុំ​ជា​កូន សុំ​ធានា​ទទួល​ទោស​ទាំង​អស់" ។ ពេជ្ឈឃាដ​ទាំង​អស់ ក៏​ស្រឡាំងកាំង​គ្រប់​គ្នា ផ្អាក​លែង​ប្រហារ​អ្នក​ទោស​នេះ​សិន ហើយ​ជំនុំ​គ្នា នា​សេចក្ដី​ទៅ​ក្រាប​បង្គំ​ព្រះ​រាជា សុំ​សេចក្ដី​អនុញ្ញាត ឲ្យ​ធ្វើ​ឃាត​បុត្រា​ជំនួស​ចុះ ។ ពេជ្ឈឃាដ​ក៏​ដោះ​លែង​ព្រះ​បាទ​យសកេរ្តិ៍​ឲ្យ​រួច​ខ្លួន​ទៅ ហើយ​ដាក់​ក្ដី​កុមារ​ស្រី​វិបុល​កេរ្តិ៍​ជំនួស​វិញ, ប៉ុន្តែ​ពេល​នេះ ជា​ការ​អស្ចារ្យ​ណាស់ ដាវ​របស់​ពេជ្ឈឃាដ​ប្រែ​ត្រឡប់​ជា​ទន់​ដូច​សំឡី ឥត​មាន​គ្រោះ​ថ្នាក់​អ្វី ដល់​ព្រះ​អង្គ​ឡើយ ។ ដោយ​សារ​ហេតុ​ចម្លែក​ដូច្នេះ ព្រះ​បាទ​ភូមោវិលោ​រាជា ទ្រង់​យាង​ចេញ​ទៅ​ទត​ហេតុ​អស្ចារ្យ​នេះ ដោយ​ផ្ទាល់​ព្រះ​នេត្រ, តែ​ជា​អកុសល ដោយ​អំពើ​អាក្រក់ ដែល​ខ្លួន​បាន​ប្រព្រឹត្ត​មក, ពេល​នោះ ព្រះ​ធរណី ក៏​ស្រូប​យក​ព្រះ​រាជា​អធម៌​នេះ​បាត់​ទៅ ។ ប្រជានុរាស្ត្រ ព្រម​ទាំង​នាម៉ឺន​សព្វ​មុខ​មន្ត្រី​ទាំង​អស់ កោត​ស្ញែង​អានុភាព​ឫទ្ធិ​បារមី នៃ​ព្រះ​កុមារ​ស្រី​វិបុល​កេរ្តិ៍​គ្រប់​ៗ គ្នា ។ ម្ល៉ោះ​ហើយ, អ្នក​ស្រុក​ទាំង​អស់ ក៏​មូល​មតិ​គ្នា ថ្វាយ​រាជ​សម្បត្តិ​ទៅ​ព្រះ​រាជ​កុមារ ព្រះ​អង្គ​ក៏​ទ្រង់​យល់​ព្រម​ទទួល ទើប​ផ្ដើម​រៀបចំ​ព្រះ​រាជ​ពិធី​រាជាភិសេក​ឡើង​ក្នុង​ពេល​នោះ ។ ប៉ុន្តែ នៅ​ក្នុង​រាត្រី​ស្ងាត់, ព្រះ​រាជ​កុមារ ក្រាប​ទូល​ព្រះ​វរ​រាជ​បិតា អំពី​បណ្ដាំ​របស់​ព្រះ​មាតា ដែល​ទ្រង់​ផ្ដាំ​ថា កុំ​ឲ្យ​ហួស​រវាង ៧ ថ្ងៃ ឥឡូវ​យប់​នេះ​ជា​គម្រប់​ថ្ងៃ​ទី ៧ ហើយ ។ ព្រះ​បាទ​យសកេរ្តិ៍ និង ស្រី​វិបុលកេរ្តិ៍ ក៏​ទ្រង់​ព្រមព្រៀង​គ្នា លួច​ភៀស​ព្រះ​អង្គ​ចេញ​ពី​ក្នុង​វាំង ឥត​ឲ្យ​ពួក​ពល​មន្ត្រី​យោធា​ដឹង​ដាន​ឡើយ ។ ចេញ​ផុត​ពី​វាំង​ហើយ ទ្រង់​ខំ​យាង​ដោយ​ព្រះ​បាទា​យ៉ាង​លឿន កាត់​ព្រៃ ឆ្លង​វាល ច្រូត​កាត់​សំដៅ​ទៅ​កាន់​ទី​ដែល​ព្រះ​នាង​សុវណ្ណមាលា​គង់​នៅ ។ ដោយ​សារ​ផ្លូវ​លំបាក ហើយ​មាន​ចម្ងាយ​ឆ្ងាយ​ផង ព្រះ​រាជ​ដំណើរ​នេះ ត្រូវ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​អស់​រយៈ​មួយ​យប់​មួយ​ថ្ងៃ ។ ហេតុ​នេះ​ហើយ បាន​ជា​ទម្រាំ​តែ​ទៅ​ដល់ ព្រះ​នាង​ដាច់​ខ្យល់​ផុត​ហួស​ទៅ​ហើយ ។ ព្រះ​រាជ​កុមារ និង ព្រះ​បិតា ទ្រង់​រន្ធត់​ព្រះ​ទ័យ​យ៉ាង​ខ្លាំង ព្រះ​អង្គ​ក៏​រៀបចំ​បូជា​សព​ព្រះ​នាង​តាម​ការ​គួរ, តែ​ដោយ​ព្រះ​កុមារ​ទ្រង់​តម្រិះ​ថា "ព្រះ​មាតា​សុគត​ទៅ ក៏​ដោយ​សារ​តែ​ព្រះ​អង្គ ហេតុ​នេះ គួរ​តែ​ព្រះ​អង្គ​រក​វិធី​ណា​សម្ដែង​ការ​ប្ដូរ​ផ្ដាច់ ឲ្យ​បាន​សម​នឹង​ទឹក​ព្រះ​ទ័យ​នៃ​ព្រះ​មាតា ដែល​ធ្ងន់​ខ្លាំង​បំផុត​មក​លើ​ព្រះ​អង្គ" ។ ទ្រង់​ព្រះ​តម្រិះ​ដូច្នេះ ទ្រង់​ក៏​តម្កល់​ព្រះ​សព​មាតា​ក្នុង​មឈូស ហើយ​លើក​មឈូស​នេះ ដាក់​លើ​ព្រះ​ឱរា ដោយ​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ផ្ទំ​ទ្រ​មឈូស​ធ្វើ​ជា​ជើង​ថ្ករ ។ លុះ​បូជា​ព្រះ​សព​នេះ​ទៅ ព្រះ​អង្គ​ក៏​ក្ស័យ​ព្រះ​ជន្ម​ទៅ​ជា​មួយ​ដែរ ។ ឯ​ព្រះ​បិតា ទ្រង់​យល់​ដូច្នេះ ក៏​ទ្រង់​ព្រះ​វិតក្ក​សោយ​សោក​ពន់​ប្រមាណ តែ​ព្រះ​អង្គ​ខំ​ទប់​ព្រះ​ចិន្ដា ត្រឡប់​មក​ទទួល​គ្រប់​គ្រង​រាជ​សម្បត្តិ​វិញ ។ ក្រោយ​ដែល​គ្រង​រាជ្យ​ហើយ ទ្រង់​ក៏​ចាត់​ចែង​ធ្វើ​ប្រាង្គ​សិលា ដើម្បី​តម្កល់​ព្រះ​បរម​អដ្ឋិ នៃ​ព្រះ​អគ្គ​មហេសី និង ព្រះ​រាជ​បុត្រ ។ ទី​ដែល​តម្កល់​ព្រះ​អដ្ឋិ​នេះ​ហើយ ដែល​គេ​សន្មត​ហៅថា "ភ្នំ​ស្រី​វិបុលកេរ្តិ៍ " រហូត​មក​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។ សេចក្ដី​អធិប្បាយ​មក​នេះ ជា​រឿង​ព្រេង ដែល​អ្នក​ស្រុក​និទាន​ត​គ្នា ពី​មាត់​មួយ​ទៅ​មាត់​មួយ, តែ​បើ​តាម​ពិនិត្យ​សង្កេត រក​ហេតុ​ផល​វិញ យើង​ពុំ​អាច​សន្មត​ប្រាកដ​ប្រជា ថា​ជា​រឿង​ត្រូវ​ពិត​បាន​ឡើយ ព្រោះ​ធម្មតា​រឿង​និទាន តែង​ល្អៀង តែង​ឃ្លៀង​ឃ្លាត នៅ​តាម​សំដី​អ្នក​ស្រុក តាម​ជំនឿ​អ្នក​ស្រុក ដែល​ឆ្លង​កាត់​សតវត្ស​ជា​ច្រើន​មក​ហើយ ។

រឿង ព្រេង​ភ្នំ​យ៉ាត​នៅ​ប៉ៃលិន

រឿង ព្រេង​ភ្នំ​យ៉ាត​នៅ​ប៉ៃលិន (នៅ​ខេត្ត​បាត់ដំបង) ប្រជុំ​រឿង​ព្រេង​ខ្មែរ ភាគ ៦ ទំព័រ ៧៧ - ៨៣ មុន​នឹង​ចូល​ទៅ​ដល់​រឿង​ព្រេង យើង​សូម​ណែ​នាំ​អ្នក​អាន ឲ្យ​ស្គាល់​ភូមិ​ភាគ បប៉ៃលិន បន្តិច​សិន ព្រោះ​ភូមិ​ភាគ​ឋិត​នៅ​ឆ្ងាយ​ពី​រាជ​ធានី ហើយ​ដែល​មាន​ទំនៀម​ទម្លាប់​ប្លែក​ណាស់​ផង ។ ដើម​ឡើយ អ្នក​ស្រុក​ប៉ៃលិន សុទ្ធ​សឹង​តែ​ជន​ជាតិ​កុឡា​ទាំង​អស់​មក​រស់​នៅ ដោយ​សារ​ការ​ប្រាថ្នា​មក​ជីក​យក​ត្បូង ដែល​មាន​នៅ​កប់​ក្នុង​ដី ត្រង់​ជ្រលង​នៃ​ភ្នំ ភូមិ​ភាគ​នោះ ។ តាម​ប្រវត្តិ​ពង្សាវតារ នៃ​ស្រុក​ប៉ៃលិន​ថា ពួក​កុឡា​ទាំង​នេះ ចាប់​ផ្ដើម​មក​ប្រតិស្ឋាន ក​ជា​ភូមិ​ស្រុក​នៅ​តំបន់​នេះ តាំង​ពី គ.ស. ២៨៧៦ មក ។ ប៉ុន្តែ​ដំបូង​នោះ ពួក​កុឡា​ទាំង​នេះ គ្មាន​បង់​ពន្ធដារ​ចុះ​ចូល​ក្នុង​រាជការ​ទេ ព្រោះ​ពិត​មែន​តែ​ដី​ត្រង់​នេះ​ជា​ដី​ខ្មែរ ដែល​កាល​នោះ នៅ​ក្នុង​អំណាច​សៀម​នៅ​ឡើយ ក៏​រាជការ​សៀម​ពុំ​បាន​ចាប់​ភ្លឹក នឹង​ពួក​អ្នក​ស្រុក​នេះ​ដែរ ។ លុះ​ត្រា​តែ​មក​ដល់ គ.ស. ១៨៨១ ដោយ​សារ​តែ​ពួក​នេះ​ទាស់​ទែង​គ្នា ទើប​នាំ​ឲ្យ​លេច​ឮ​រឿង​នេះ ទៅ​ដល់​រាជការ​សៀម នៅ​ខេត្ត​ចន្ទប៊ុន (ចន្ទបុរៈ), រាជការ​សៀម ក៏​ចាត់​ឲ្យ​មាន​មេ​ភាស៊ី ហូត​ពន្ធ លើ​អ្នក​ជីក​ត្បូង​ទាំង​នេះ ។ មេ​ភាស៊ី កាល​នោះ​មាន​ឈ្មោះ​ថា ម៉ុង-ឃុនទី ដែល​ជា​មេ​ក្រុម​ពួក​កុឡា ដែល​ធ្វើ​ដំណើរ​ស្វែង​មក​រក​ឃើញ​កន្លែង​នៅ​ទី​នោះ ។ ដើម​ហេតុ គឺ ម៉ុង-ឃុនទី បាន​នាំ​យក​ត្បូង ទៅ​ដល់​ក្រុង​បាងកក ហើយ​ទាក់ទង​នឹង​កុងស៊ុល​អង់គ្លេស សុំ​ឲ្យ​កុងស៊ុល​នោះ នាំ​ខ្លួន​ទៅ​គាល់​ព្រះ​ចៅ​សៀម ទើប​ព្រះ​ចៅ តែង​តាំង​ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​មេ​ភាស៊ី​ហូត​ពន្ធ ហើយ​ជា​មេ​ក្រុម​នៃ​ពួក​កុឡា​ទាំង​អស់​ផង ដោយ​តាំង​ងារ​ជា​ហ្លួង​មណី​យុទ្ធនា គឺ​ហ្លួង​មណី​នេះ​ហើយ ដែល​កសាង​វត្ត​អារាម​ជា​ច្រើន កន្លែង​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ប៉ៃលិន ។ រហូត​មក​ដល់ គ.ស. ១៩០៤ ដែល​រាជការ​សៀម ត្រូវ​ប្រគល់​ដី​ខេត្ត​បាត់ដំបង ម្លូព្រៃ ស្ទឹងត្រែង ថ្វាយ​មក​ព្រះ​ចៅ​ផែនដី​ខ្មែរ, ព្រះ​ករុណា​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​ស៊ីសុវត្ថិ វិញ​នោះ, ដែន​ដី​ប៉ៃលិន ក៏​ត្រូវ​រាជការ​បារាំង​គេ​ទៅ​កាន់​កាប់ ដោយ​តាំង​ប្រតិភូ នៃ រ៉េស៊ីដង់ ប្រចាំ​ខេត្ត​បាត់ដំបង (Délégué du Resident la province) ហើយ​ឲ្យ​ប្រតិភូ​នេះ មើល​កាន់​កាប់​ហូត​ពន្ធ​ដារ ក្នុង​ការ​ប្រកប​អាជីវកម្ម​យក​ត្បូង​នេះ ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ គេ​ក៏​រៀប​ធ្វើ​ថ្នល់​មក​កាន់​ទី​ប្រជុំ​ជន​បាត់ដំបង គឺ​ជា​ថ្នល់​ដែល​មាន​នៅ​សព្វ​ថ្ងៃ ។ ប៉ុន្តែ​កាល​នោះ គេ​គ្រាន់​តែ​យក​ពន្ធ​ដារ ពុំ​បាន​គិត​ពី​កសាង​អ្វី​ៗ ជា​ឧត្ដម​ប្រយោជន៍​ដល់​អ្នក​ស្រុក​ភូមិ​ភាគ​នេះ​ទេ, រហូត​មក​ដល់​សម័យ​សង្គម​រាស្ត្រ​និយម ទើប​ទី​ប្រជុំ​ជន​ប៉ៃលិន​បាន​ផ្លាស់​ប្ដូរ​រូប​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស នរណា​ខាន​ទៅ​តែ​ពីរ​ឆ្នាំ លុះ​ទៅ​ម្ដង​ទៀត ស្ទើរ​តែ​លែង​ស្គាល់ ។ គេ​ឃើញ​គ្រឹះ​ស្ថាន​រាជការ​ក៏​ស្អាត​ៗ សង់​ពី​បាយអ មាន​សាលា​រៀន មន្ទីរ​ឃោសនាការ ផ្សារ​ក៏​សុទ្ធ​តែ​ធ្វើ​ពី​បាយអ យ៉ាង​ល្អ​ៗ ដែរ ។ ផ្ទះ​អ្នក​ផ្សារ ក៏​រៀប​រយ​ល្អ គួរ​ជា​ទី​មនោរម្យ ដូចជា​ទី​ប្រជុំ​ជន​ធំ​ៗ ដែរ ។ អាស្រ័យ​ដោយ​ការ​រៀប​ចំ​ស្អាត​ស្អំ​នេះ នាំ​ឲ្យ​មាន​ទេសចរ​ចេញ​ចូល​ទស្សនា​លំហែ​កាយ​នៅ​ទី​នោះ រឹត​តែ​ច្រើន​ឡើង ។ ដូច្នេះ ការ​ចង់​ដឹង ចង់​ឮ ពី​ប្រវត្តិ​ពង្សាវតារ នៃ​ភូមិ​ភាគ​នេះ ក៏​រឹត​តែ​ច្រើន​ឡើង​ដែរ ។ សេចក្ដី​ពណ៌នា​របស់​យើង ទាំង​ប៉ុន្មាន​នេះ ក៏​គ្រាន់​តែ​ជា​ការ​ឆ្លើយ​តប នឹង​សេចក្ដី​ត្រូវ​ការ​ទាំង​នេះ​ឯង ។ ប៉ុន្តែ​ជា​ធម្មតា​ណាស់ នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​យើង តែ​កាល​ណា​ពោល​ពី​ប្រវត្តិ​ត្រង់​ណា​មួយ ពិត​ជា​កើត​មាន​រឿង​ព្រេង ផ្សំ​ជា​មួយ​ការ​ពិត​ជា​មិន​ខាន ។ បើ​ទី​ណា មាន​ដើម​កំណើត​ឆ្ងាយ, រឿង​ព្រេង​នោះ ក៏​បែប​យារ​ឆ្ងាយ សឹង​តែ​រក​ជឿ​មិន​កើត ឯ​ទីណា ទើប​នឹង​កើត​ថ្មី រឿង​ព្រេង​ក៏​ថ្មី លាយ​ឡំ​ការ​ពិត​ចូល​ក្នុង​នោះ​ច្រើន​ទៀត ដូចជា ភូមិ​ភាគ​ប៉ៃលិន​នេះ​ជា​អាទិ ដោយ​សារ​តែ​ប៉ៃលិន ទើប​តែ​កើត​មាន​ឈ្មោះ មាន​សំឡេង ក្នុង​រវាង គ.ស. ១៨៨១ ប៉ុណ្ណោះ, រឿង​ព្រេង​នៅ​តំបន់​នេះ ក៏​ស្រដៀង​ៗ នឹង​រឿង​មែន​ទែន គ្រាន់​តែ​មាន​លាយ​ជំនឿ​ព្រះ​ឥន្ទ ទេវតា ខ្មោច អារក្ស អ្នកតា ចូល​ច្របល់​ជា​មួយ​ផង​ប៉ុណ្ណោះ ។ យើង​លើក​យក​រឿង​ព្រេង​នៅ​ភ្នំ​យ៉ាត មក​អធិប្បាយ មាន​ដូច​តទៅ​នេះ ៖ កាល​ណោះ មាន​ប្ដី​ប្រពន្ធ​ពីរ​នាក់ មាន​ឈ្មោះ​យ៉ាត​ដូច​គ្នា គឺ​ប្ដី​ក៏​ឈ្មោះ​យ៉ាត ប្រពន្ធ​ក៏​ឈ្មោះ​យ៉ាត រស់​នៅ​ប្រកប​របរ​ជីក​ត្បូង នៅ​ស្រុក​ប៉ៃលិន​នោះ ។ លុះ​ចាស់​ជរា​ហើយ គាត់​ពុំ​អាច​ទៅ​ធ្វើ​ការ​ធ្ងន់​ៗ ដូច​សព្វ​ដង​បាន, គាត់​ក៏​ទៅ​ធ្វើ​ធម៌​លើ​ភ្នំ​មួយ (ដែល​យើង​ហៅ​ថា​ភ្នំ​យ៉ាត​សព្វ​ថ្ងៃ) ទាំង​ពីរ​នាក់​ប្ដី​ប្រពន្ធ ។ អ្នក​ផង​ក៏​នាំ​គ្នា​សន្មត​យក​ឈ្មោះ​គាត់​ធ្វើ​ជា​ឈ្មោះ​ភ្នំ​នេះ​ឡើង ព្រោះ​ការ​សន្មត​នេះ គេ​ពុំ​អាច​នឹក​នា​រក​ន័យ​យ៉ាង​ណា​ៗ​ទេ គ្រាន់​តែ​ឲ្យ​ស្រួល​ហៅ ស្រួល​សំគាល់​ប៉ុណ្ណោះ ត្បិត​នៅ​ប៉ៃលិន មាន​កំពូល​ភ្នំ​ខ្ពស់​ៗ ឡើង​ជា​ច្រើន​កន្លែង, ដូច្នេះ បើ​ទីណា មាន​ភាព​សម្គាល់​ដូចម្ដេច គេ​ក៏​នាំ​គ្នា​សន្មត​យក​តាម​ភិន​ភាគ​នោះ ធ្វើ​ជា​ឈ្មោះ​ឡើង ។ នៅ​ពេល​នោះ អ្នក​ស្រុក​ប៉ៃលិន​ខ្លះ ដែល​ធ្លាប់​យក​ត្បូង​ទៅ​លក់ ឯ​ស្រុក​សៀម​ញឹក​ញាប់ ហើយ​គេ​ធូរ​ប្រាក់​កាស​ផង គេ​ក៏​ទិញ​កាំភ្លើង​ដៃ​ខ្លះ កាំភ្លើង​វែង​ខ្លះ សម្រាប់​យក​មក​ការពារ​សម្បត្តិ​ទ្រព្យ ភូមិ​ឋាន​របស់​គេ ។ តែ​នៅ​ពេល​អផ្សុក អ្នក​ទាំង​នោះ​តែង​យក​កាំភ្លើង​ទៅ​បាញ់​សត្វ​លេង​ពេញ​ព្រៃ ដោយ​ស្រុក​នោះ​សម្បូណ៌​ព្រៃ​ស្ដុក​ៗ ណាស់​ផង ។ ការ​បរ​បាញ់​សត្វ​នេះ​នាំ​ឲ្យ​ផ្អើល ដល់​ពពួក​អារក្ស អ្នក​តា នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​នោះ ។ ថ្ងៃ​មួយ អ្នក​តា​មួយ ដ៏​មាន​ឫទ្ធិ​ជាង​គេ បាន​តំណែង​ខ្លួន​មក​ជួប​ជា​មួយ​តា​យ៉ាត និង យាយ​យ៉ាត ដើម្បី​ផ្ដាំ​ផ្ញើ ឲ្យ​និយាយ​នឹង​ពពួក​អ្នក​បាញ់​ទាំង​នោះ​ថា កុំ​ឲ្យ​ដើរ​បាញ់​ទៀត នាំ​ឲ្យ​ពពួក​អារក្ស អ្នក​តា​ទាំង​អស់ ភ័យ​រត់​ខ្ចាត់​ខ្ចាយ​កូន​ចៅ​វង្វេង​វង្វាន់​គ្នា​អស់​ហើយ, ដូច្នេះ សុំ​ឲ្យ​តែ​លែង​បាញ់​ចុះ យើង​នឹង​ជួយ​ពួក​នេះ ឲ្យ​រក​ឃើញ​ត្បូង​ថ្ម​យ៉ាង​ថ្លៃ​ៗ ឲ្យ​បាន​ធ្វើ​ជា​អ្នក​មាន​ច្រើន​គ្នា​ឡើង ។ ប៉ុន្តែ បើ​បាន​ជា​អ្នក​មាន​ហើយ ត្រូវ​នាំ​គ្នា​កសាង​ជា​វត្ត​មួយ នៅ​លើ​ទី​កន្លែង​ភ្នំ​នេះ, មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ត្រូវ​លេង​ភ្លេង​រាំ​ក្ងោក រៀង​រាល់​ថ្ងៃ​សីល​ផង ។ ផ្ដាំ​ផ្ញើ​រួច​ហើយ អ្នក​តា ក៏​អន្តរធាន​ខ្លួន​បាត់​ទៅ​វិញ​ភ្លាម ។ ឯ​យាយ​យ៉ាត តា​យ៉ាត ក៏​នាំ​រឿង​នេះ ទៅ​ផ្សាយ​ប្រាប់​ពួក​អ្នក​ស្រុក​ទាំង​អស់ ឲ្យ​ដឹង​គ្រប់​គ្នា ។ អ្នក​ស្រុក ក៏​ព្រម​គោរព​តាម​បំណង​អ្នក​តា​នោះ​រហូត​មក ។ នេះ​ជា​រឿង​មួយ ដែល​ទាក់​ទង​នឹង​ភ្នំ​យ៉ាត, ឯ​រឿង​មួយ​ទៀត ដែល​ទាក់ទង​នឹង​ឈ្មោះ "ប៉ៃលិន" នោះ មាន​ដោយ​ឡែក​ផ្សេង​ទៅ​ទៀត ។ តាម​អ្នក​ស្រុក​ឲ្យ​ការ​ថា ពាក្យ "ប៉ៃលិន" នេះ ក្លាយ​មក​ពី​ពាក្យ "ភេ​លេង" ព្រោះ​គេ​មាន​និទាន​រឿង​ដើម​បញ្ជាក់​ផង​ថា ៖ កាល​នោះ​មាន​អ្នក​ប្រមាញ់ ដេញ​តាម​ដាន​សត្វ​ព្រៃ ចេះ​តែ​ឆ្ងាយ​ទៅ​ៗ រហូត​ដល់​ភូមិ​ភាគ​ប៉ៃលិន​សព្វ​ថ្ងៃ ដែល​គ្រា​នោះ​នៅ​ជា​ព្រៃ​ស្រោង មាន​វាល​ចន្លោះ​ខ្លះ​តែ​ត្រង់​ប្រឡាយ​ទឹក ដែល​ហៅថា "អូរ" មាន​អូរ​ទុង​ជា​ដើម ក្បែរ​មាត់​អូរ​នេះ អ្នក​ប្រមាញ់ បាន​ប្រទះ​ឃើញ​សត្វ​ភេ​កំពុង​ហែល​ទឹក លុះ​ឃើញ​មនុស្ស​មក​ដល់ ភេ​ក៏​រត់​បាត់​អស់​ទៅ ។ អ្នក​ប្រមាញ់ ចូល​ទី​មើល​ត្រង់​កន្លែង​ភេ​ប្រឡែង​គ្នា​នោះ ក៏​ឃើញ​ដុំ​ថ្ម​តូច​ៗ មាន​ពន្លឺ​ផ្លេក​ៗ ក៏​នាំ​គ្នា​រើស​យក​ម្នាក់​មួយ​ដុំ ទុក​យក​ទៅ​បង្ហាញ​ញាតិ​មិត្ត​ឯ​ស្រុក​ខ្លួន​វិញ ។ លុះ​ទៅ​ដល់​ស្រុក មាន​អ្នក​ស្រុក​នោះ (តាម​និយាយ​ថា​ពួក​កុឡា ដែល​មក​រស់​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​ចន្ទប៊ុន ស្រុក​សៀម) ស្គាល់​ថា ថ្ម​នេះ​មាន​តម្លៃ គេ​ក៏​យក​ទៅ​វាយ​បំបែក រួច​ឆ្នៃ​ជា​ត្បូង​ឡើង ក៏​ឃើញ​ថា​មាន​ទឹក​ល្អ ។ កាល​បើ​ដូច្នេះ គេ​ក៏​នាំ​គ្នា​ទៅ​សួរ​ទិញ​ពី​ពួក​ប្រមាញ់​នោះ​ទៀត ។ ពួក​ប្រមាញ់​យល់​ថា ជា​ផ្លូវ​រក​ស៊ី​មួយ​ហើយ ក៏​ព្យាយាម​នាំ​គ្នា​ឆ្ពោះ​ទៅ​យក​ថ្ម​នេះ​ពី​កន្លែង​មុន ជា​ញឹក​ញាប់ ។ ការ​ទៅ​មក​ញឹក​ញាប់​នេះ​ហើយ ទើប​អ្នក​ទាំង​នោះ សន្មត​ឈ្មោះ​ទី​កន្លែង​ត្រង់​នេះ​ថា "កន្លែង​ភេ​លេង" យក​តាម​សភាព ដែល​គាត់​ប្រទះ​ឃើញ​ជា​ដំបូង​នោះ ។ ប៉ុន្តែ ដោយ​ហេតុ​ពួក​អ្នក​ទាំង​នេះ នៅ​ស្រុក​សៀម ក៏​អាន​ពាក្យ​នេះ ក្លាយ​ទៅ​តាម​សំឡេង​សៀម​បន្តិច​ទៅ គឺ "ភេ" ទី​ជា "ផេ" ឯ "លេង" ទៅ​ជា "ឡេន ឬ ឡិន" ដូច្នេះ រួម​មក ទៅ​ជា "ផេឡិន" ។ លុះ​សម័យ​បារាំង​ទៅ​កាន់​កាប់​ទី​តំបន់​នេះ គេ​ក៏​សរសេរ​ឈ្មោះ​នេះ ជា​អក្សរ​រ៉ូម៉ាំង តាម​សំឡេង​ផង តាម​រូប​សាស្ត្រ​ពាក្យ​ផង ជា PHAI-LIN គឺ PH ជា​អក្សរ ផ, AI ជា​ស្រៈ​អេ, L ជា​អក្សរ ល, I ជា​ស្រៈ​អិ ផ្សំ​នឹង N ជា​អក្សរ ន, ចំណេរ​ត​មក ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​ពិបាក​សរសេរ គេ​ក៏​ភ្ជាប់​លែង​ឲ្យ​មាន​សហ​សញ្ញា (Trait d'union) ក៏​ក្លាយ​ទៅ​ជា Phailin2 ហើយ​ត​ៗ មក ដោយ​បារាំង​អាន​គ្មាន​ខ្យល់​អក្សរ H គេ​ក៏​លប់ H ចោល​ទៅ នៅ​សល់​តែ PAILIN ។ សេចក្ដី​អធិប្បាយ​មក​នេះ មាន​ទំនង​ជា ដើម​កំណើត​ស្រុក (Monographic) ជា​ជាង​រឿង​ព្រេង ដើម្បី​ជា​ប្រយោជន៍​ដល់​អ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវ​នៅ​ពេល​មុខ​ៗ ទៀត ប៉ុន្តែ មាន​ទំនង​ខ្លះ ចង់​ទៅ​ជា​រឿង​ព្រេង​ដែរ ត្បិត​មាន​លាយ​ឡំ​ជំនឿ​ខ្មោច អារក្ស អ្នកតា លាយ​ឡំ​ជា​មួយ​ផង ។ ការណ៍​នេះ យើង​សង្ឃឹម​ថា លោក-អ្នក​អាន​ណា ចេះ​ចាំ​រឿង​ព្រេង នៅ​ភូមិ​ភាគ​នេះ វែង​ឆ្ងាយ​ទៅ​ទៀត ក៏​សូម​បញ្ជូន​មក​ឲ្យ​យើង​ផង ដើម្បី​កែ​សម្រួល​ទៅ​លើក​ក្រោយ ។

រឿង ប្រាសាទ​បន្ទាយ​ឆ្មារ

រឿង ប្រាសាទ​បន្ទាយ​ឆ្មារ1 (នៅ​ខេត្ត​បាត់ដំបង) ប្រជុំ​រឿង​ព្រេង​ខ្មែរ ភាគ ៦ ទំព័រ ៦៤ - ៧៥ ប្រាសាទ​បន្ទាយ​ឆ្មារ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ឃុំ​បន្ទាយ​ឆ្មារ ស្រុក​បន្ទាយ​ឆ្មារ ខេត្ត​បាត់ដំបង នៅ​ចម្ងាយ​ផ្លូវ​ប្រមាណ ១២០ គ.ម. ទិស​ខាង​ជើង​នៃ​ក្រុង​បាត់ដំបង ។ ពី​ដើម​មក តំបន់​នេះ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​អាថ៌កំបាំង​ណាស់ ព្រោះ​ផ្លូវ​ទៅ​មក ជា​ផ្លូវ​រទេះ រថយន្ត​ពុំ​អាច​ធ្វើ​ដំណើរ​បាន​ឡើយ មាន​តែ​អ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវ​ខ្លះ​ៗ ដែល​ខិត​ខំ​តស៊ូ ធ្វើ​ដំណើរ​ឲ្យ​បាន​ទៅ​ដល់​ទី​នោះ តែ​ទៅ​បាន​ដោយ​លំបាក គឺ​ត្រូវ​ប្រើ​រទេះ​គោ ឬ ជិះ​សេះ ។ នៅ​គ្រា​សព្វ​ថ្ងៃ, ទី​តំបន់​នេះ ក៏​បាន​ពង្រីក​មុខ​មាត់​ស្រស់បស់​ដែរ ក្រោម​ការ​រៀបចំ​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​សង្គម​រាស្ត្រ​និយម ដែល​មាន​សម្ដេច​ឪ​ទ្រង់​ដឹក​នាំ គឺ​រាជការ​បាន​ចែក​តំបន់​នេះ​ជា​ស្រុក​មួយ ហៅថា ស្រុក​បន្ទាយ​ឆ្មារ ដែល​ពី​ដើម នៅ​ជា​ឃុំ​តូច ស្ថិត​នៅ​ដាច់​ស្រយាល ។ ទី​កន្លែង​នេះ រាប់​បាន​ថា​ជា​ភូមិ​ភាគ​ព្រៃ​ភ្នំ ព្រោះ​នៅ​ចម្ងាយ​តែ ២៥ គ.ម. ប៉ុណ្ណោះ ពី​ជើង​ភ្នំ​ដង​រែក ។ ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​រក​ប្រវត្តិ​ពង្សាវតារ និង រឿង​ព្រេង ដែល​ទាក់​ទង​ដោយ​ប្រាសាទ​បុរាណ​នេះ ឃើញ​មាន​នៅ​រដាច់​រដោច តាម​សាស្ត្រា​ស្លឹក​រឹត​ខ្លះ តាម​មាត់​អ្នក​ស្រុក​ខ្លះ ។ យើង​លើក​យក​មក​ពោល​ក្នុង​ទី​នេះ តាម​ឯកសារ​ក្រុម​ជំនុំ​ទំនៀម​ទម្លាប់ ដែល​សមាជិក​ខេត្ត​ក្រៅ​សរសេរ​មក​ខ្លះ តាម​សាស្ត្រា​ស្លឹករឹត​នៅ​វត្ត​ថ្ម​ពួក2​ខ្លះ និង​តាម​សាស្ត្រា​បុរាណ រឿង​ព្រះ​បាទ​យសកេរ ដែល​មាន​តម្កល់​នៅ​បណ្ណាល័យ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ3​ខ្លះ ល្មម​ឲ្យ​ប្រមូល​សេចក្ដី​បាន ដូច​ត​ទៅ​នេះ ៖ មាន​សេចក្ដី​និទាន​ថា កាល​ពី​អង្វែង​ព្រេង​នាយ​ឆ្ងាយ​មក​ហើយ មាន​ក្សត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ គ្រង​រាជ្យ​នៅ​ចម្បាក​បុរី (ត្រង់​បន្ទាយ​ឆ្មារ​សព្វ​ថ្ងៃ) មាន​ព្រះ​នាម​ថា​ព្រះ​បាទ "យសកេរ" ។ ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​ទ័យ​សន្ដោស​មេត្តា​ណាស់, នគរ​ជិត​ខាង ក៏​ព្រះ​អង្គ​មិន​ដែល​ទ្រង់​មាន​ហេតុ​អ្វី ជា​មួយ​ឡើយ ។ ប្រជានុរាស្ត្រ​របស់​ព្រះ​អង្គ ក៏​បាន​ក្សេម​ក្សាន្ត​សន្តិភាព​យ៉ាង​រៀប​រយ ។ ព្រះ​កិត្តិ​នាម​ដ៏​ខ្ពង់​ខ្ពស់​នេះ បាន​លេច​ឮ​ដំណឹង​ទៅ​ដល់​ព្រះ​រាជា​មួយ​ព្រះ​អង្គ​ទៀត ព្រះ​នាម​ព្រះ​បាទ ហ៊ូលូ ដែល​គ្រង​រាជ្យ​នៅ​ប្រាសាទ​ព្រៅ នាំ​ឲ្យ​ចង់​រំលោភ​អំណាច​មក​លើ​ដែន​ចម្បាក​បុរី ទើប​ថ្លែង​សារ​មួយ ទារ​យក​រាជ​សម្បត្តិ​ពី​ព្រះ​បាទ​យសកេរ ។ ដោយ​ព្រះ​អង្គ​សព្វ​ព្រះ​ទ័យ តែង​នឹង​ការ​ស្ងប់​សន្តិភាព ព្រះ​បាទ​យស​កេរ ទ្រង់​ពុំ​ព្រម​ត​សង្គ្រាម​ទេ ភៀស​ព្រះ​អង្គ​ចេញ​ពី​ព្រះ​រាជ​វាំង​ឲ្យ​ផុត កុំ​ឲ្យ​កើត​សឹក​សង្គ្រាម​បាន ព្រោះ​នាំ​ឲ្យ​លំបាក​ដល់​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ព្រះ​អង្គ ។ ដូច្នេះ ចាប់​តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក បន្ទាយ​ឆ្មារ ក្នុង​ដែន​ចម្បាក​បុរី ត្រូវ​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ការ​ឃុំ​គ្រង​នៃ​ព្រះ​បាទ ហ៊ូលូ រហូត​មក ។ លុះ​ពេល​ជា​ចំណេរ​ត​មក ព្រះ​បាទ ហ៊ូលូ មាន​បំណង​ចង់​ពង្រីក​ទឹក​ដី​ថែម​ទៀត​ផង និង​ខ្លាច​ក្រែង​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​អង្គ​មុន មក​ដណ្ដើម​យក​ស្រុក​វិញ​ផង ព្រះ​អង្គ​ក៏​ប្រកាស​ដល់​មហា​ជន​ថា ឥឡូវ​នេះ បើ​នរណា​មួយ អាច​យក​ការណ៍​ឲ្យ​ច្បាស់ ពី​ទី​កន្លែង​ព្រះ​បាទ​យស​កេរ​បាន ព្រះ​អង្គ​នឹង​ប្រទាន​នូវ​មាស ១០០០ តម្លឹង ។ ពេល​នោះ មាន​ពួក​ព្រាន​ដែល​ដើរ​បាញ់ តាម​ព្រៃ​ផ្សៃ​ឆ្ងាយ​ៗ ក៏​ទៅ​លប​មើល​ឃើញ​ព្រះ​បាទ​យសកេរ ជា​មួយ​ព្រះ​នាង​បទុម ជា​អគ្គ​មហេសី និង រាជ​កុមារ​វិបុលកេរ ទ្រង់​គង់​នៅ​ប្រាសាទ​តាមាន់ ដែល​ឋិត​នៅ​លើ​ខ្នង​ភ្នំ​ដង​រែក ។ ដោយ​សារ​ចង់​បាន​រង្វាន់​ជា​មាស ១០០០ តម្លឹង​នោះ ពួក​ព្រាន​កំណាច នាំ​គ្នា​លប​ចាប់​ព្រះ​បាទ​យសកេរ នៅ​ពេល​ដែល​ព្រះ​អង្គ​គង់​ស្មឹង​ស្មាធិ៍ តែ​មួយ​អង្គ​ឯង​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ស្ងាត់, នាំ​យក​ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះ​បាទ​ហ៊ូលូ ដើម្បី​បើក​យក​រង្វាន់ ។ ពេល​នោះ ព្រះ​បាទ​ហ៊ូលូ ក៏​ទ្រង់​ត្រាស់​បញ្ជា​ឲ្យ​ពេជ្ឈឃាដ នាំ​យក​ព្រះ​អង្គ​ទៅ​ដាក់​ទោស, យ៉ាង​ទម្ងន់ ។ នឹង​ចាប់​ថ្លែង​ពី​ព្រះ​នាង​បទុម និង ព្រះ​រាជ​បុត្រា​វិញ​ម្ដង ។ ព្រះ​នាង​សោយ​សោក​សង្រេង​សង្រៃ​ដោយ​បាត់​ស្វាមី ហើយ​ថែម​ទាំង​បាន​ទទួល​ដំណឹង​ថា ព្រះ​បាទ​ហ៊ូលូ កំពុង​តែ​ដាក់​ក្ដី​ជា​ទម្ងន់​ទៀត ។ ព្រះ​នាង​រក្សា​បុត្រា​បណ្ដូល​ហឫទ័យ នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​អស់​រយៈ​វេលា​យ៉ាង​យូរ រហូត​ដល់​ព្រះ​រាជ​បុត្រា មាន​ព្រះ​ជន្ម ១២ វស្សា ។ ព្រះ​កុមារ ដេញ​ដោល​ពី​រឿង​រ៉ាវ​នៃ​ព្រះ​បិតា, ឯ​ព្រះ​នាង​បទុម ជា​មាតា ក៏​រាយរាប់​សព្វ​គ្រប់​ប្រទាន​បុត្រ​ស្ដាប់ ។ តាំង​ពី​ជ្រាប​រឿង​ហេតុ​នេះ​ពិត​មក ព្រះ​កុមារ​ស្រី​វិបុលកេរ តែង​តែ​នឹក​រលឹក​ព្រះ​បិតា ចង់​តែ​សង​សឹក ឲ្យ​ឃើញ​ទាន់​ហន់​តាម​កំហឹង, តែ​ព្រះ​មាតា​ចេះ​តែ​ព្រមាន​រំលឹក​ដាស់​តឿន ឲ្យ​បំភ្លេច​រឿង​នេះ​ចោល​ទៅ ព្រោះ​យើង​ឥត​គ្នីគ្នា នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ដូច​នេះ គ្មាន​សង្ឃឹម​នឹង​បាន​វិល​ត្រឡប់​ទៅ​កាន់​ស្រុក រក​ខុស​ត្រូវ​វិញ​បាន​ឡើយ ។ ទោះ​បី​ព្រះ​មាតា ឃាំង​ឃាត់​យ៉ាង​ណា​ក្ដី, ព្រះ​រាជ​កុមារ នៅ​តែ​ពុំ​សុខ​ព្រះ​ទ័យ​ឡើយ ពេល​មួយ ព្រះ​អង្គ​លា​ព្រះ​មាតា ទៅ​ស្វែង​សព្វ​ទិស​ទី រក​ស៊ើប​ដំណឹង​ព្រះ​បិតា ។ ការ​ស្វែង​នេះ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​អស់​ពេល​ដ៏​យូរ ស្រាប់​តែ​ទៅ​ប្រទះ​ឃើញ នៅ​ត្រង់​ចន្លោះ​នៃ​បន្ទាយ​ឆ្មារ​នូវ​ក្បួន​ហែ​អ្នក​ទោស​ទៅ​សម្លាប់ ។ ព្រះ​រាជ​កុមារ ក្រឡេក​ទៅ​ស្គាល់​អ្នក​ទោស​នេះ​ជាក់​ជា​បិតា​ព្រះ​អង្គ, ទ្រង់​ក៏​ជែក​ពពួក​ហ្វូង​មនុស្ស ឆ្ពោះ​ទៅ​ដល់​ទី​ចំពោះ​ព្រះ​ភក្ត្រ​នៃ​ព្រះ​បាទ​ហ៊ូលូ ដែល​កំពុង​តែ​គង់​ទត​ក្បួន​នេះ​ដែរ ។ ព្រះ​រាជ​កុមារ មាន​ព្រះ​បន្ទូល​ខ្លាំង​ៗ ថា ៖ - អ្នក​ទោស​នេះ ជា​បិតា​ខ្ញុំ លោក​គ្មាន​ទោស​ខុស​អ្វី​ទេ ។ ការ​ដែល​បញ្ជូន​ទៅ​សម្លាប់​នេះ គ្មាន​ហេតុ​ផល​អ្វី​ជា​សំអាង​ឡើយ, ដូច្នេះ សុំ​ឲ្យ​លែង​ភ្លាម បើ​ចង់​សម្លាប់​ណាស់ ខ្ញុំ​ស៊ូ​ឲ្យ​សម្លាប់​ខ្លួន​ខ្ញុំ​ជំនួស​វិញ ! ព្រះ​បាទ​ហ៊ូលូ ទ្រង់​បាន​ឮ​ហើយ ក៏​ភ្ញាក់​យ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​ត្រាស់​សួរ​ទៅ​វិញ​ថា ៖ - អ្នក​ឯង​មក​ពី​ណា បាន​ជា​ហ៊ាន​មក​និយាយ​យ៉ាង​នេះ ? យើង​នឹង​ឲ្យ​សម្លាប់​ចោល​ក្នុង​រឿណរង្គ​ឥឡូវ​នេះ រាជ​កុមារ​តប​ភ្លាម​ថា ៖ - ខ្ញុំ​ជា​រាជ​បុត្រ​នៃ​ព្រះ​បាទ​យសកេរ គឺ​អ្នក​ទោស​នេះ​ឯង ខ្ញុំ​មិន​ខ្លាច​ស្លាប់ ដោយ​សារ​អយុត្តិធម៌​ដូច្នេះ​ទេ ! ខ្ញុំ​ហ៊ាន​ស្លាប់​ជំនួស​បិតា​ខ្ញុំ ។ ព្រះ​បាទ​ហ៊ូលូ ទ្រង់​ត្រាស់​ទៀត​ថា - កុមារ​ក្លាហាន ! អ្នក​នេះ ពិត​ជា​ឪពុក​អ្នក​ឬ ? បើ​ដូច្នេះ អ្នក​ចូល​មក យើង​នឹង​ដាក់​ក្ដី​លើ​រូប​អ្នក​វិញ ! រាជ​កុមារ​ក្លាហាន ក៏​យាង​ចូល​ទៅ​ទទួល​ទោស ជំនួស​ព្រះ​បិតា​មួយ​រំពេច ។ ពេល​នោះ ព្រះ​បាទ​ហ៊ូលូ ត្រាស់​បញ្ជា​ឲ្យ​ពេជ្ឈឃាដ​ប្រហារ​ព្រះ​រាជ​កុមារ នៅ​ចំ​មុខ​បណ្ដា​ជន ដែល​កំពុង​តែ​មក​អ៊ូអរ ដើម្បី​ទុក​ជា​បម្រាម​ដល់​ជន​ទូទៅ ។ អ្នក​ស្រុក ដែល​ឈរ​មើល​ទាំង​ប៉ុន្មាន សឹង​ផ្អើល​ឈូឆរ​ដោយ​សារ​ហេតុ​ការណ៍​ចម្លែក​នេះ​។ ភ័យ​រន្ធត់ នឹក​អាសូរ​រាជ​កុមារ ខ្លះ​ស្ញប់​ស្ញែង​នឹង​ចិត្ត​ក្លៀវក្លា របស់​ព្រះ​រាជ​កុមារ​នេះ ។ ដោយ​អានុភាព​កតញ្ញុតា​ធម៌​របស់​ព្រះ​អង្គ ចំពោះ​អ្នក​ដ៏​មាន​គុណ ដាវ​ដ៏​មុត​របស់​ពេជ្ឈឃាដ ប្រែ​ត្រឡប់​ជា​មូរ​មុខ​អស់​រលីង ជា​ហេតុ​អស្ចារ្យ​ណាស់ ។ ព្រះ​បាទ​ហ៊ូលូ ទ្រង់​ពិរោធ​យ៉ាង​ខ្លាំង ស្រែក​សន្ធាប់​ឲ្យ​ពេជ្ឈឃាដ​ប្ដូរ​ដាវ​ខ្មូរ​មុខ​នោះ​ចេញ យក​ដាវ​សំលៀង​មុត ហើយ​ចូល​មក​កាប់​ម្ដង​ទៀត ។ ជា​ច្រើន​លើក​ច្រើន​គ្រា ដាវ​នៅ​តែ​មូរ​មុខ ពុំ​បាន​មុត​ដាច់​សាច់​កុមារ សូម្បី​បន្តិច​ឡើយ ។ ឃើញ​ថា ចាញ់​ចេះ​ហើយ ព្រះ​បាទ​ហ៊ូលូ ឲ្យ​ពេជ្ឈឃាដ​គរ​ភ្នក់​ភ្លើង​នោះ យ៉ាង​សន្ធៅ ហើយ​ចាប់​រាជ​កុមារ បោះ​ទៅ​កណ្ដាល​ភ្នក់​ភ្លើង​នោះ, ប៉ុន្តែ​ឥត​ប្រយោជន៍​ទៀត ភ្លើង​ប្រែ​ជា​ត្រជាក់​ល្ហឹម ឥត​មាន​សៅហ្មង ដល់​សាច់​ឈាម​ព្រះ​អង្គ​កុមារ​បន្តិច​ឡើយ ។ ព្រះ​រាជ​កុមារ ទ្រង់​ក្រោក​ចេញ​ពី​ភ្នក់​ភ្លើង ដោយ​ព្រះ​ភក្ត្រ​ញញឹម​ប្រិមប្រិយ ឆ្ពោះ​ទៅ​រក​ព្រះ​បាទ​ហ៊ូលូ និង អាណា​ប្រជានុរាស្ត្រ​ទាំង​អស់ ។ ធ្វើ​ប៉ុណ្ណេះ​ហើយ ក៏​ពុំ​ទាន់​អស់​ព្រះ​ទ័យ​ទៀត ព្រះ​បាទ​ហ៊ូលូ ត្រាស់​បញ្ជា​ឲ្យ​អមាត្យ​នាំ​យក​ដំរី​ចម្បាំង ដែល​កាច​សាហាវ​មួយ​ហ្វូង នាំ​មក​ឲ្យ​ព្រេច​ព្រះ​រាជ​កុមារ​ទៀត ។ ពួក​ហ្ម បាន​បំផាយ​ហ្វូង​ដំរី​យ៉ាង​លឿន​ស្លៅ ចូល​តម្រង់​ព្រះ​រាជ​កុមារ, តែ​អស្ចារ្យ​ណាស់ ដំរី​ទាំង​អស់ លុត​ជង្គង់​ស្មើ​គ្នា នៅ​ចម្ងាយ​ពីរ​ជំហាន​ពី​មុខ​កុមារ ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ដំរី​ច្បង​នៅ​មុខ​គេ បាន​លើក​ត្រកង​ព្រះ​អង្គ យ៉ាង​ថ្នាក់​ថ្នម ដាក់​លើ​ក្បាល​ខ្លួន​ថែម​ទៀត ។ ពេល​នោះ អ្នក​ស្រុក​ទាំង​អស់ ផ្អើល​ឆោឡោ ចូល​ទៅ​ចោម​រោម​ព្រះ​រាជ​កុមារ ថ្វាយ​វរ​វន្ទា​គ្រប់​ៗ គ្នា ។ ឃើញ​មហិទ្ធិឫទ្ធិ​ព្រះ​រាជ​កុមារ​ដូច្នោះ ព្រះ​បាទ​ហ៊ូលូ លួច​ភៀស​ព្រះ​អង្គ​ចេញ​បាត់​ពី​ហ្វូង​មនុស្ស ដែល​កំពុង​តែ​ជ្រួល​ច្របល់ ។ ម្ល៉ោះ​ហើយ នៅ​ពេល​ដែល​អ្នក​ផង​រួច​ពី​ការ​ជ្រួល​ជ្រើម​វិញ ស្រាប់​តែ​រក​ស្ដេច​ហ៊ូលូ​មិន​ឃើញ​សោះ ក៏​យល់​ថា ព្រះ​អង្គ​ភៀស​ចេញ​បំបាត់​ដាន ដោយ​ខ្លាច​ឫទ្ធិ​បារមី​ព្រះ​រាជ​កុមារ​វិបុល​កេរ ដែល​ឃើញ​ជាក់​ស្ដែង​អស្ចារ្យ​យ៉ាង​នេះ ។ បន្ទាប់​មក ព្រះរាជ​កុមារ​វិបុល​កេរ បាន​នាំ​ព្រះ​បិតា​គង់​លើ​ព្រះ​ទីន័ង​គជេន្ទ្រ យាង​ដំណើរ​ទៅ​ដល់​ប្រាសាទ​តាមាន់​លើ​ភ្នំ​ដង​រែក រួប​រួម​សុខ​ទុក្ខ​ជា​មួយ​ព្រះ​នាង​បទុម​យ៉ាង​សុខ​សាន្ត​ទៅ ។ ប៉ុន្តែ មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន ដោយ​សារ​គ្រាំ​គ្រា​ក្នុង​ទារុណ​កម្ម​ផង ព្រះ​បាទ​យសកេរ​ជា​ព្រះ​បិតា ក៏​សុគត​នៅ​ទី​នោះ ។ នៅ​ពេល​បន្ទាប់​មក, ព្រះ​រាជ​កុមារ​រៀបចំ​ថ្វាយ​ព្រះ​ភ្លើង បញ្ចុះ​ព្រះ​ធាតុ យ៉ាង​ស្រួល​បួល​ក្នុង​ទី​នោះ​ឯង ។ នៅ​ពេល​បន្ទាប់​មក​ទៀត អ្នក​ស្រុក​បន្ទាយ​ឆ្មារ មាន​នាម៉ឺន​សព្វ​មុខ​មន្ត្រី​ជា​អាទិ បាន​នាំ​គ្នា​រៀប​ក្បួន ទៅ​ដង្ហែ​ព្រះ​រាជ​កុមារ​វិបុល​កេរ នាំ​យក​មក​អភិសេក​ជា​ក្សត្រ​ពេញ​យស នៅ​វាំង​បន្ទាយ​ឆ្មារ, ឯ​ព្រះ​នាង​បទុម ក៏​រស់​នៅ​យ៉ាង​សុខ​សាន្ត ជា​មួយ​រាជ​បុត្រ​រហូត​ទៅ ។ រឿង​ព្រេង​នេះ ប្រហែល​គ្នា​នឹង​រឿង​ព្រេង​នៅ​ភ្នំ​ស្រី​វិបុល​កេរ្តិ៍ នៅ​ខេត្ត​សៀម​រាប ប្លែក​គ្នា​តែ​ខាង​ចុង ដែល​រឿង​ភ្នំ​ស្រី​វិបុល​កេរ្តិ៍ នៅ​សៀមរាប​ថា ព្រះ​រាជ​កុមារ​នេះ និង ព្រះ​វរ​មាតា​សុគត​ទៅ​វិញ ។ ប៉ុន្តែ​បើ​ដេញ​ដោល​រក​ឲ្យ​ឆ្ងាយ​ទៅ​ទៀត គេ​ឃើញ​រឿង​នេះ មាន​ក្នុង​គម្ពីរ "បញ្ញាសជាតក" ដែល​ជា​គម្ពីរ​បាលី​តែង​ស្រុក​អាយ នៅ​ជ្រោយ​សុវណ្ណ​ភូមិ​យើង​នេះ ។ ដូច្នេះ​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ អាច​យល់​បាន​ពីរ​ផ្លូវ​ថា ៖ ១- ទំនង​ជា​អ្នក​ស្រុក​ខ្មែរ​យើង បាន​ឃើញ​រឿង​នេះ មាន​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​បញ្ញាសជាតក​រួច​ហើយ ទើប​គេ​ស្រង់​មក​ដំណាល ភ្ជាប់​នឹង​ទី​ភ្នំ​នេះ​ទៅ ។ ២- ប្រហែល​ជា​មាន​រឿង​ព្រេង​បុរាណ​នេះ ជាប់​ដិត​ដោយ​នឹង​ភ្នំ​នេះ ភ្នំ​នោះ រួច​មក​ហើយ ទើប​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ចេះ​ភាសា​បាលី នាំ​យក​ទៅ​តែង​បញ្ចូល​ក្នុង​បញ្ញាសជាតក ជា​ក្រោយ ។ មតិ​ទី ២ នេះ សម​ច្រើន​ដែរ ព្រោះ​មាន​រឿង​ព្រេង​ប្រចាំ​ភ្នំ ភូមិ ស្រុក យើង​ច្រើន​ណាស់ ដែល​ក្លាយ​ទៅ​ជា​រឿង​ក្នុង​បញ្ញាសជាតក ដូចជា​រឿង វរវង្ស​សូរវង្ស (ជួរ​ភ្នំ​គិរីរម្យ​សព្វ​ថ្ងៃ), ភ្នំ​នាង​កង្រី (នៅ​កំពង់ឆ្នាំង) ជាដើម ។ ចំពោះ​ពាក្យ​ថា "បន្ទាយ​ឆ្មារ" នេះ​វិញ ក៏​នាំ​ឲ្យ​មាន​ការ​ដេញ​ដោល​សន្ធឹក​ណាស់​ដែរ ។ តាម​ការ​យល់​របស់​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ខ្លះ ថា​បន្ទាយ​ឆ្មារ​នេះ​បាន​ន័យ​ថា "បន្ទាយ​តូច" ឬ "វាំង​តូច" ផ្ទុយ​គ្នា​អំពី​បន្ទាយ​ធំ ឬ នគរ​ធំ ។ មតិ​នេះ ឃើញ​ថា សម​ហេតុ​ផល​ដែរ ព្រោះ​តាម​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​យើង ក៏​ឃើញ​មាន​បន្ទាយ​ធំ​ជា​រាជធានី ដែល​ហៅថា "មហា​នគរ" ប្រែ​ថា ក្រុង​ធំ ។ ដូច្នេះ កាល​បើ​មាន​បង្កើត​ក្រុង​មួយ​ទៀត​ដែល​តូច​ល្មម ឬ ជា​រាជធានី​តូច ដែល​សម្រាប់​ស្ដេច​អនុជ ឬ ស្ដេច​ត្រាញ់​គង់​នៅ, ក៏​អ្នក​ស្រុក​អាច​សំគាល់​ហៅ​ទី​នោះ​ថា ក្រុង​តូច ឬ បន្ទាយ​តូច ឬ បន្ទាយ​ឆ្មារ4 ដូច្នេះ​ក៏​បាន​ដែរ ។ ឯ​កន្លែង​នេះ ពិត​ជា​មាន​ទីក្រុង​ចាស់​ប្រាកដ​មែន ដូចជា​ការ​ស្រាវជ្រាវ របស់​លោក​ហ្គុសលីយ៉េរ សរសេរ​ថា5 មាន​ទី​ប្រជុំ​ជន​មួយ​ឈ្មោះ ក្បាល​អន្សោង នៅ​ចម្ងាយ ២ គ.ម. ពី​ទី​នេះ ធ្លាប់​មាន​មនុស្ស​រស់​នៅ​ដល់​ទៅ​ប្រមាណ​ជា ២០០.០០០ នាក់ សុទ្ធ​តែ​ជា​ពួក​អ្នក​មាន​មុខ​ងារ មក​កសាង​ប្រាសាទ​ពី​ជំនាន់​នោះ ។ ប៉ុន្តែ ដោយ​ចំណេរ​ត​មក នៅ​តំបន់​នោះ មាន​ទឹក​ជំនន់​ជន់​លិច, មាន​កើត​ជំងឺ​ដង្កាត់​ច្រើន, ពួក​អ្នក​ស្រុក​ទាំង​នេះ ក៏​រត់​ទៅ​នៅ​ឯ​ទី​ឆ្ងាយ ពី​នេះ​បន្តិច​ទៅ​វិញ ដែល​ល្មម​រស់​នៅ​បាន​ស្រួល គឺ​ទី​រួម​ស្រុក​សុរិន្ទ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។ ហេតុ​នេះ​ហើយ​បាន​ជា​សុរិន្ទ ឡើង​ទៅ​ជា​ទី​ប្រជុំ​ជន​សំខាន់​មួយ តាំង​ពី​គ្រា​នោះ​មក ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ តាម​យោបល់​លោក អៃម៉ូនិញេ ថា មក​ដល់​ឆ្នាំ ១៨៨៤ ដែល​ខេត្ត​សុរិន្ទ បាន​ទៅ​សៀម​ហើយ ក៏​ចៅហ្វាយ​ខេត្ត​នេះ នៅ​តែ​មាន​ងារ​ថា ៖ ពញា​សុរិន្ទ​ភក្ដីធីន​នគរ​បន្ទាយ​សេមារ6 ។ យោបល់​នេះ ក៏​បញ្ជាក់​ថែម​ទៀត​ថា ពួក​អ្នក​ស្រុក​សុរិន្ទ មាន​ដើម​កំណើត​ពី​បន្ទាយ​ឆ្មារ​នេះ​មែន ។ តាម​ការ​ស្រាវជ្រាវ របស់​លោក សឺដែស7 បាន​បញ្ជាក់​ថា ប្រាសាទ​បន្ទាយ​ឆ្មារ កសាង​ឡើង ក្នុង​រជ្ជ​កាល​ព្រះ​បាទ​ជ័យ​វរ្ម័ន ទី ៧ គឺ​ព្រះ​អង្គ​សាង ឧទ្ទិស​ចំពោះ​វិញ្ញាណក្ខន្ធ នៃ​ព្រះ​រាជ​បុត្រា​ព្រះ​អង្គ ព្រះ​នាម​ស្រិន្ទកុមារ ព្រម​ទាំង​អ្នក​រួម​អាវុធ​របស់​ព្រះ​អង្គ ៤ នាក់​ទៀត ដែល​ស្លាប់​បាត់បង់​ជីវិត​នៅ​ក្នុង​សមរភូមិ នៅ​គ្រា​ប្រយុទ្ធ​ជា​មួយ​កង​ទ័ព​ចម្ប៉ា ដែល​ចូល​មក​រុក​រាន ។ តែ​បើ​តាម​ឯកសារ​ផ្សេង​ទៀត ថា ព្រះ​បាទ​ជ័យ​វរ្ម័ន ទី ២ បាន​សាង​ក្នុង​ដើម​សតវត្ស​ទី ៩8 ។ ដូច្នេះ សរុប​សេចក្ដី​ទៅ តាម​រឿង​ព្រេង​ក្ដី សិលា​ចារឹក​ក្ដី ក៏​បង្ហាញ​បញ្ជាក់​ថា ទី​ប្រាសាទ​បន្ទាយ​ឆ្មារ​នេះ ជា​ទី​ប្រជុំ​ជន​ចាស់​ក្នុង​សម័យ​អង្គរ ល្មម​សម​គួរ​តាម​ពាក្យ​អ្នក​ស្រុក​ហៅ តាម​ទម្លាប់​ពាក្យ​ជាន់​នោះ ហៅថា "បន្ទាយ​ឆ្មារ" ដែល​បាន​ន័យ​ថា "វាំង​តូច" ។ ឯ​រឿង​ព្រេង​បន្ថែម​លើ​រឿង​រ៉ាវ​ដ៏​វែង ដូច​បាន​រៀបរាប់​មក​ខាង​លើ​នេះ គ្រាន់​តែ​ជា​ការ​ប្រឌិត​យក​ទី​កន្លែង ទៅ​ភ្ជាប់​ជា​មួយ​អក្សរ​សាស្ត្រ ឲ្យ​បាន​ន័យ​ពីរោះ​ពិសា​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ។

រឿង ប្រាសាទ​ភ្នំ​ជីសូរ

រឿង ប្រាសាទ​ភ្នំ​ជីសូរ (នៅ​ខេត្ត​តាកែវ) ប្រជុំ​រឿង​ព្រេង​ខ្មែរ ភាគ ៦ ទំព័រ ៥៣ - ៦៣ ភ្នំ​ជីសូរ ជា​ឈ្មោះ​ទី​កន្លែង​មួយ ដែល​គេ​ស្គាល់​ច្រើន ក្នុង​មជ្ឈដ្ឋាន​អ្នក​ចូល​ចិត្ត​ធ្វើ​ដំណើរ​កម្សាន្ត​តាម​ទី​ជិត ឬ ឆ្ងាយ ព្រោះ​ជា​ទី​ដំណែល​បុរាណ ហើយ​ជា​រមណីយដ្ឋាន​ដែល​ទើប​នឹង​រៀបចំ​ថ្មី​ៗ ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង ។ ការ​ល្បី​រន្ទឺ​នាម​ដូច្នេះ ជា​ហេតុ​នាំ​ឲ្យ​អ្នក​ផង​ចង់​ដឹង​អំពី​ភាព​រាង ទី​តាំង និង ប្រវត្តិ​ដើម​របស់​កន្លែង​នេះ ឲ្យ​រឹង​រឹត​បាន​ច្បាស់​លាស់​ឡើង ព្រោះ​បណ្ដា​អ្នក​ដែល​ពុំ​ទាន់​បាន​ឃើញ ក៏​មាន​គំនិត​ឆ្ងល់ ចង់​ឃើញ ចង់​ដឹង​ទាំង​ស្រុង, ចំណែក​អ្នក​ដែល​ធ្លាប់​បាន​ស្គាល់​ហើយ ក៏​រមែង​នៅ​មាន​ឆ្ងល់​ពី​ប្រវត្តិ ដើម​កំណើត​ទី​នេះ ជា​មិន​ខាន​ដែរ ។ អាស្រ័យ​ហេតុ​នេះ​ហើយ បាន​ជា​ក្រុម​ជំនុំ​ទំនៀម​ទម្លាប់​ខ្មែរ មាន​ភារៈ​ធ្វើ​ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ រក​ហេតុ​ផល​ច្បាស់​លាស់ យក​មក​អធិប្បាយ​បញ្ជាក់​ជូន​ក្នុង​គ្រា​នេះ ដោយ​ប្រមូល​ឯកសារ ដែល​សមាជិក​ឆ្លើយ​ឆ្លង​នៅ​ខេត្ត​ក្រៅ សរសេរ​ឲ្យ​ព័ត៌មាន​មក និង ដោយ​ការ​ចាត់​ឲ្យ​សមាជិក ចេញ​ទៅ​ពិនិត្យ​សង្កេត​ផ្ទាល់​ដល់​ទី​កន្លែង ព្រម​ទាំង​សាក​សួរ​អ្នក​ស្រុក ដែល​នៅ​ជិត​ខាង​ទី​នោះ​ទៀត​ផង ។ ភ្នំ​ជីសូរ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ឃុំ​រវៀង ស្រុក​សំរោង ខេត្ត​តាកែវ គឺ​នៅ​ជាប់​នឹង​ផ្លូវ​ជាតិ ដែល​បែក​ចេញ​ពី​ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ ២ (ភ្នំពេញ-តាកែវ) កាត់​តម្រង់​ទៅ​ឯ​ផ្សារ​ព្រៃ​ល្វា ស្រុក​ព្រៃ​កប្បាស ។ ផ្លូវ​ថ្នល់​ត្រង់​ជើង​ភ្នំ​នេះ ជ្រុង​ខាង​ជើង មាន​បែក​ជា ៣ គឺ​មួយ ចូល​ពី​វត្ត​ប្រាសាទ​នាង​ខ្មៅ, មួយ​បែក​ពី​ផ្លូវ​ជាតិ កាត់​មក​តាម​ផ្សារ​បត់​រកា (សាលា​ស្រុក​សំរោង) និង មួយ​ទៀត​មក​ពី​ផ្សារ​ព្រៃ​ល្វា (សាលា​ស្រុក​ព្រៃ​កប្បាស) មក​ប្រសព្វ​គ្នា​ត្រង់​កន្លែង​នេះ ។ ដូច្នេះ អ្នក​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ពី​ភ្នំពេញ ដោយ​រថយន្ត​ផ្ទាល់​ខ្លួន អាច​បត់​ចូល​តាម​ផ្លូវ​បែក ត្រង់​វត្ត​ប្រាសាទ​នាង​ខ្មៅ​ក៏​បាន ឬ ចាំ​ទៅ​បត់​តាម​ផ្លូវ​បំបែក​ចូល​ផ្លូវ​បត់​រកា​ក៏​បាន ។ សព្វ​ថ្ងៃ នៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំ​នេះ មាន​ប្រាសាទ​បុរាណ​មួយ​តូច​ល្មម ប៉ុន្តែ​មាន​របៀប​រៀប​រយ​ប្រកប​ដោយ​ផែន​ទី សមរម្យ​នៅ​ឡើយ ។ ប្រាសាទ​នេះ​ហើយ ដែល​អ្នក​ផង​និយម​ហៅថា "ប្រាសាទ​ភ្នំ​ជីសូរ" ហើយ​ដែល​យើង​អធិប្បាយ​ពី​ខាង​ដើម​ថា អ្នក​ផង​គេ​និយម​ទៅ​ទស្សនា​ជា​ញឹក​ញាប់ ។ តាម​ពិត រូប​រាង​ប្រាសាទ​នេះ ពុំ​មាន​ភាព​ស្ដុក​ស្ដម្ភ ដូច​ប្រាសាទ​អង្គរ ឬ ប្រាសាទ​ដទៃ​ទៀត នៅ​ចំណោម​អង្គរ​ឡើយ, គេ​ប្រទះ​ឃើញ​តែ​កំពែង​ព័ទ្ធ​ជុំ​វិញ​ប៉ុណ្ណោះ ដែល​នៅ​គង់​ទ្រង់ ។ កំពែង​នេះ ធ្វើ​ពី​ថ្ម​ភក់ ឬ ថ្ម​បាយ​ក្រៀម តម្រៀប​គ្នា​ជា​ពីរ​តម្រួត​ក្នុង​ក្រៅ ឃ្លាត​ពី​គ្នា​ប្រមាណ​ជា ២ ម៉ែត្រ ហើយ​ខាង​លើ មាន​តម្រៀប​ថ្ម​ដូច​គ្នា​នេះ ធ្វើ​ជា​ដំបូល​ប្រក់​ពី​លើ អាច​ឲ្យ​មនុស្ស​ជ្រក​នៅ​ក្នុង​នេះ​បាន​យ៉ាង​ស្រួល ។ ជ្រុង​ទាំង​បួន​នេះ មាន​ទ្វារ​ធំ​ៗ នៅ​គ្រប់​ទាំង​បួន​ទិស ដោយ​មាន​ថ្ម​ឆ្លាក់​ជា​ក្បាច់​ត្របក​ឈូក បន្តុប​គ្នា​ជា​កំពូល​ប្រាង្គ ដ៏​មាន​ក្បាច់​ផ្ដែ និង ក្បាច់​ស៊ុម​យ៉ាង​ស្រស់ គួរ​ជាទី​ទស្សនា​ណាស់​ផង ។ សង​ខាង​ទ្វារ​សំខាន់​នេះ មាន​ទ្វារ​តូច​ៗ ពីរ ដែល​មាន​ចន្លោះ ល្មម​តែ​ចុះ​ខ្លួន​មនុស្ស​ម្នាក់​ចេញ​ចូល​បាន ។ រូប​ចម្លាក់​សំខាន់​ជាង​គេ នៅ​ក្នុង​ផ្ដែ​នៃ​ខ្លោង​ទ្វារ​ទាំង​នោះ មាន​រូប​ព្រះ​ឥសូរ គង់​លើ​អាសនៈ ក៏​មាន​ស្រី​ស្នំ​គាល់​ហ្វៅ និង ពពួក​សត្វ​លោក ឱន​ក្បាល​គោរព ដង្កូវ​ដង្ហែ​ខ្លាច​ព្រះ​បារមី ។ សព្វ​ថ្ងៃ កំពែង​ជុំ​វិញ​នេះ ទៅ​ជា​កំពែង​ព្រះ​វិហារ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា ដែល​ទើប​តែ​នឹង​សង់​ឡើង​នៅ​គ្រា​បច្ចុប្បន្ន​ទៅ​វិញ គ្រាន់​តែ​នៅ​សល់​បណ្ណាល័យ​បុរាណ ជា​ថ្ម​បាក់​បែក​នៅ​សល់ សង​ខាង​វិហារ​ប៉ុណ្ណោះ ។ ដូច្នេះ មុន​នឹង​ជម្រាប​ទ្រង់​ទ្រាយ​ច្បាស់​លាស់ ហាក់​ដូច​ជា​ជួយ​បង្ហាញ​ទី​កន្លែង​ហូរហែ ដល់​លោក​អ្នក​អាន យើង​សូម​ជម្រាប​អំពី​ប្រវត្តិ​ពង្សាវតារ​នៃ​បុរាណ​ដ្ឋាន​នេះ ជា​មុន​សិន ។ ប្រវត្តិ​នេះ​ឯង មាន​ពីរ​ស្ថាន គឺ​មួយ​តាម​ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ ដោយ​យក​សិលា​ចារឹក​ធ្វើ​ជា​មូលដ្ឋាន និង​មួយ​បែប​ទៀត ផ្អែក​ទៅ​លើ​រឿង​ព្រេង​និទាន ដែល​អ្នក​ស្រុក​និយាយ​រត់​មាត់​ត​ៗ គ្នា ជា​ច្រើន​តំណ​មនុស្ស​មក​ហើយ ។ សិលា​ចារឹក ដែល​អ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវ បាន​រក​ឃើញ​នៅ​លើ​ភ្នំ​ជីសូរ ទាំង​អស់​មាន ៤ គឺ បី​ផ្ទាំង ជា​គោល​ដោយ​ខ្លួន​ៗ ពី​គ្នា និង​មួយ​ផ្ទាំង​ទៀត ចារ​ជាប់​នឹង​ស៊ុម​ទ្វារ (Piédroit) ។ សេចក្ដី​ក្នុង​សិលា​ចារឹក​ទាំង​អស់​នេះ​មាន​ចុះ​នាម​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ ៣ ព្រះ​អង្គ គឺ​ព្រះ​បាទ​សូរ្យ​វរ្ម័ន​ទី ១ (គ. ស. ១០០២-១០៤៩) ព្រះ​បាទ​ធរិណន្ទ្រ​វរ្ម័ន​ទី ១ (គ. ស. ១១០៧-១១១៣) ព្រះ​បាទ​សុរ្យវរ្ម័ន​ទី ២ (គ. ស. ១១១៣- ១១៤៥) ដែល​ជា​ហេតុ​នាំ​ឲ្យ​យើង ចាប់​សេចក្ដី​បាន​ថា ព្រះ​រាជា​ទាំង ៣ ព្រះ​អង្គ​នេះ មាន​ការ​ទាក់​ទង​ក្នុង​ដំណើរ​សាង​បុរាណ​វត្ថុ​នេះ ជា​ប្រាកដ ។ ដូច្នេះ យើង​ស្រង់​យក​ន័យ​ជា​ដំណើរ​សាង​ទី​កន្លែង​នេះ មក​ចុះ​ក្នុង​សេចក្ដី​ស្រាវ​ជ្រាវ​បាន ដោយ​សង្ខេប​ថា ៖ ចាប់​ផ្ដើម​ឡើង, សិលា​ចារឹក​របស់​បណ្ឌិត​សិវាចារ្យ សរសេរ​ថា កាល​នោះ ៩៣៩ ស័ក (គ. ស. ១០១៧) ក្នុង​រជ្ជ​កាល​ព្រះ​បាទ​សុរ្យ​វរ្ម័ន​ទី ១, លោក​បណ្ឌិត​សិវាចារ្យ បាន​ចូល​បព្វជ្ជា​ក្នុង​សាសនា​ព្រាហ្មណ៍ ស្ថិត​ក្នុង​ទី​អាស្រម​បទ​មួយ​កន្លែង​ឈ្មោះ យោគេន្ទ្រាល័យ ដែល​ពពួក​អ្នក​មាន​សទ្ធា​ជំនាន់​នោះ បាន​រួប​រួម​គ្នា​កសាង​ឡើង នៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំ (គឺ​ជីសូរ​នេះ​ឯង) ។ បន្ទាប់​មក មាន​មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​ម្នាក់​នាម គម្ដែង​អញ ស្រីវិរិន្ទ្រ ដែល​ជា​អ្នក​ឧបត្ថម្ភ​អាស្រម​បទ "យោគេន្ទ្រា​ល័យ" និង​ជា​ឧបដ្ឋាក​របស់​បណ្ឌិត​សិវាចារ្យ​ផង លោក​បាន​ផ្ដើម​គំនិត រើ​តាក់​តែង​ទី​អាស្រម​នេះ ឲ្យ​បាន​ធំ​ថ្កុំ​ថ្កើង​រុង​រឿង​ទៀត ។ កិច្ចការ​ដ៏​ធំ​នេះ នឹង​ធ្វើ​ទៅ​បាន លុះ​ណា​តែ​មាន​មធ្យោបាយ​គ្រប់​គ្រាន់ ម្ល៉ោះ​ហើយ​បាន​ជា​សិវាចារ្យ និង ស្រីវរិន្ទ្រ បាន​មូល​មតិ​គ្នា​ធ្វើ​ជា​គម្រោង​ការ​មួយ ដាក់​ថ្វាយ​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ទ្រង់​ពិនិត្យ ដើម្បី​សុំ​ព្រះ​រាជានុញ្ញាត និង សុំ​ព្រះ​រាជូបត្ថម្ភ​ក៏​ផង ។ កាល​នោះ ព្រះ​បាទ​សុរ្យវរ្ម័ន​ទី ១ ព្រះ​អង្គ​ក៏​ទ្រង់​មេត្តា​ប្រោស តាម​ការ​ស្នើ​នេះ ដោយ​បាន​ទាំង​ប្រោស​ប្រទាន នូវ​វត្ថុ​មាន​តម្លៃ សម្រាប់​ជា​ការ​ចំណាយ​ក្នុង​កិច្ច​ស្ថាបនា​នេះ​ទៀត ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ទ្រង់​ប្រោស​ប្រទាន​នូវ​ដី​ត្រង់​តំបន់​ដែល​ហៅថា យោគេន្ទ្រាល័យ និង ដី​ស្រុក​ភូមិ​មួយ ជាប់​នឹង​ទី​នេះ ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា "យោគេន្ទ្រ​បុរៈ" ដល់​ការ​ស្ថាបនា​នេះ​ទៀត ។ ចាប់​តាំង​ពី​នោះ​មក បណ្ឌិត​សិវាចារ្យ និង គម្ដែង​អញ ស្រី​វរិន្ទ្រ នាំ​គ្នា​ចាត់​ចែង​ស្ថាបនា​ទៅ​នេះ ឲ្យ​កើត​ឡើង​ជា​តួ​ប្រាសាទ​ស្ដុក​ស្ដម្ភ ហើយ​ក៏​សុំ​ប្រោស​ព្រះ​រាជ​ទាន នូវ​នាម​ទី​សក្ការ​សង់​ថ្មី នៅ​លើ​ភ្នំ​នេះ​ឲ្យ​ហៅថា "សុរ្យ​បវ៌ត" ដែល​បាន​ន័យ​ថា ភ្នំ​នៃ​ព្រះ​បាទ​សុរ្យ" ។ កិច្ចការ​ស្ថាបនា​នេះ ពុំ​មែន​ធ្វើ​ហើយ​ភ្លាម​ៗ ទេ, ហេតុ​នេះ​ហើយ​បាន​ជា ផុត​ពី​រាជ្យ នៃ​ព្រះ​បាទ​សុរ្យ​វរ្ម័ន​ទី ១ ទៅ ក៏​នៅ​តែ​បន្ត​កិច្ចការ​នេះ​ត​ទៅ ក្នុង​រាជ្យ​ព្រះ​បាទ​ធរណិន្ទ្រ​វរ្ម័ន​ទៀត រហូត​ដល់​រជ្ជកាល​ព្រះ​បាទ​សុរ្យ​វរ្ម័ន​ទី ២ ទើប​បាន​ហើយ​ស្រេច, ព្រះ​បាទ​សុរ្យ​វរ្ម័ន ទ្រង់​យាង​ធ្វើ​ជា​ព្រះ​រាជាធិបតី ក្នុង​ពិធី​សម្ពោធ​បូជនីយដ្ឋាន​នេះ​ជា​ស្រេច ។ ដោយ​មាន​ដំណើរ​ដូច្នេះ ទើប​សិលា​ចារឹក​ទាំងឡាយ​នៅ​លើ​ភ្នំ​ជីសូរ មាន​ចែង​អំពី​ព្រះ​នាម​ព្រះ​រាជា​ទាំង ៣ អង្គ​នេះ ។ កាល​បើ​បាន​ជា​បូជនីយដ្ឋាន​ស្ដុក​ស្ដម្ភ​ហើយ ពពួក​ព្រាហ្មណ៍ ដែល​ទទួល​ភារៈ​ក្នុង​កិច្ចការ​ស្ថាបនា​នេះ បន្ត​មក​ពី គម្ដែង​អញ​ស្រី​វរិន្ទ្រ នោះ​មក ក៏​កសាង​ជា​បដិមាករ​សំខាន់​ៗ តម្កល់​នៅ​ក្នុង​ទី​នេះ ធ្វើ​ជា​ទី​សក្ការ​បូជា សម្រាប់​អ្នក​ផង​ទូទៅ ។ បដិមាករ​សំខាន់​ជាង​គេ ថ្វាយ​នាម​ថា "វ្ឫសធ្វជ" ដែល​ជា​តំណាង​ព្រះ​ឥសូរ2 ហើយ​មាន​ព្រះ​នាម​មួយ​ទៀត ដែល​និយាយ​ក្នុង​សិលា​ចារឹក​ជា​ញឹក​ញាប់ ហៅថា "គម្ដែង ជគត ស្រី សុរ្យ​វរ្ម័ន ទេវៈ" ។ សេចក្ដី​រៀបរាប់​មក​ទាំង​នេះ បញ្ជាក់​តាម​ន័យ​ក្នុង​សិលា​ចារឹក​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ផ្ទាំង ដែល​យើង​ចង្អុល​បង្ហាញ​មក​ហើយ​ខាង​លើ ។ បន្ត​ទៅ​ទៀត​នេះ យើង​ងាក​បែរ​ទៅ​លើក​យក​រឿង​ព្រេង តាម​អ្នក​ស្រុក​ចាំ​ត​ៗ គ្នា មក​អធិប្បាយ​ម្ដង, ព្រោះ​ជា​ធម្មតា អ្នក​ស្រុក​ដែល​នៅ​តាម​ទី​កន្លែង​ក្បែរ​ៗ នោះ រមែង​មាន​ចាំ​រឿង​រ៉ាវ​តាម​ស្រុក តាម​ភូមិ​របស់​ខ្លួន រៀង​ៗ ខ្លួន ហើយ​រឿង​ទាំង​នោះ ជួន​កាល ក៏​មាន​សារៈ គួរ​យក​ជា​ការ​បាន​ខ្លះ​ដែ ។ រឿង​ព្រេង​នោះ ដំណាល​ថា ៖ កាល​នោះ មាន​ក្សត្រ​មួយ​ព្រះ​អង្គ ព្រះ​នាម​សុរិយា-ទេវេស សោយ​រាជ្យ​ជា​អង្វែង​មក​ហើយ បាន​កសាង​ព្រះ​រាជ​និវេសន៍​នៅ​ក្បែរ​ជើង​ភ្នំ​មួយ (ភ្នំ​ជីសូរ​សព្វ​ថ្ងៃ) ដែល​មាន​បឹង​ធំ​មួយ​ទៀត ហៅថា "ទន្លេ​ឱម" នៅ​ជាប់​ពី​ខាង​កើត ។ រាជ​និវេសន៍​នេះ ស្ថិត​នៅ​កណ្ដាល​ព្រៃ​មួយ ហៅថា "ព្រៃ​សែន​ភូវាំង"3 ក្រោយ​ដែល​សាង​ព្រះ​រាជ​និវេសន៍​រួច​ហើយ ព្រះ​រាជា​ទ្រង់​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​ពិធី​ចម្រើន​ព្រះ​កេស​ព្រះ​រាជ​ឱរស​របស់​ព្រះ​អង្គ ។ ព្រះ​រាជ​ពិធី​យ៉ាង​ឧឡារិក ក៏​ផ្ដើម​ឡើង ដោយ​មាន​ពពួក​ព្រាហ្មណ៍​ព្រឹទ្ធ​កវី ព្រឹទ្ធាចារ្យ ចូល​ថ្វាយ​សព្ទ​សាធុការ​ពរ ចំពោះ​ព្រះ​រាជ​ឱរស បន្ត​បន្ទាប់​គ្នា ។ ពេល​នោះ មាន​ព្រាហ្មណ៍​ព្រឹទ្ធាចារ្យ​ម្នាក់ ជា​អធិបតី​ក្នុង​ពិធី​នេះ បាន​ចូល​ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះ​ពរ​ក្រោយ​គេ មាន​សេចក្ដី ៣ ប្រការ ប្លែក​ពី​គេ​ថា ៖ - សូម​ឲ្យ​មាន​កម្លាំង​ដូច​ស្រមោច - សូម​ឲ្យ​មាន​ឫទ្ធិ​ដូច​ខ្មោច - សូម​ឲ្យ​មាន​ចិត្ត​មុត​ដូច​មនុស្ស​ស្រី ក្រោយ​ដែល​ទ្រង់​ព្រះ​សណ្ដាប់​ឃ្លា​នេះ​ចប់ ព្រះ​រាជា​ទ្រង់​ក្រោធ​នឹង​ព្រាហ្មណ៍​ព្រឹទ្ធាចារ្យ​មួយ​រំពេច, ប៉ុន្តែ ព្រាហ្មណ៍ សុំ​ព្រះ​រាជានុញ្ញាត ធ្វើ​ជា​ពិសោធ​យក​ជា​បន្ទាល់ ថ្វាយ​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​យល់​សិន ។ ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ទ្រង់​ប្រោស​ប្រទាន​តាម​សេចក្ដី​សុំ ។ ដំបូង ត្រង់​ពរ​ថា "ឲ្យ​មាន​កម្លាំង​ដូច​ស្រមោច" ព្រាហ្មណ៍​បង្គាប់​ឲ្យ​ធ្វើ​រូប​ដែក​មួយ ប៉ុន​ខ្លួន​មនុស្ស​ម្នាក់ ហើយ​ហៅ​មនុស្ស​ម្នាក់ ឲ្យ​មក​លើក​រូប​ដែក​នេះ​ល្បង​មើល តែ​លើក​មិន​រួច​សោះ ។ រួច​ព្រាហ្មណ៍​ឲ្យ​យក​ម្ជុល​មួយ​ប៉ុន​ខ្លួន​ស្រមោច មក​កាត់​យក​ប្រវែង​ប៉ុន​ស្រមោច, ប្រឡាក់​ទឹក​ឃ្មុំ ហើយ​យក​ទៅ​ដាក់​ឲ្យ​ស្រមោច​រោម, ពេល​នោះ ស្រមោច​មួយ​ក៏​ពាំ​កំណាត់​ម្ជុល​នោះ​បាត់​ទៅ ។ ព្រាហ្មណ៍ ក្រាប​បង្គំ​ទូល​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ថា "ក្រាប​ទូល នេះ​ហើយ ដែល​ថា កម្លាំង​ដូច​ស្រមោច" ។ ពរ ទី ២ ដែល​ថា "មាន​ឫទ្ធិ​ដូច​ខ្មោច" ព្រាហ្មណ៍ ឲ្យ​គេ​យក​ខ្មោច​ស្លាប់​តៃហោង ៧ យ៉ាង គឺ ស្លាប់​ដោយ​សម្រាល​កូន ១, ដោយ​ពស់​ចឹក ១, ដោយ​ក្របី​វ័ធ ១, ដោយ​រន្ទះ​បាញ់ ១, ដោយ​គេ​លប​កាប់ ១, ដោយ​លង់​ទឹក ១, ដោយ​ចង​ក ១, ហើយ​ឲ្យ​យក​ខ្មោច​ទាំង ៧ នេះ ទៅ​កប់​នៅ​ឆ្ងាយ​ពី​ភូមិ​ស្រុក រួច​ហើយ​ឲ្យ​យក​ផ្តិល​ប្រាក់​ល្អ​ៗ ទៅ​កប់​នៅ​ចំ​ចន្លោះ​ក្បាល​ខ្មោច​នេះ ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ឲ្យ​យក​ពែ​រួត, ពែ​ហ៊ុម, ពែ​ជើង​ត្រុំ, ពែ​ច្រមុះ​ជ្រូក ជាដើម ទៅ​តម្រៀប​នៅ​លើ​កំណប់​ក្បាល​ខ្មោច​នេះ ដោយ​មាន​ដាក់​បាយ​ស បាយ​ក្រហម ក្បាល​ជ្រូក មាន​ឆ្កាង​នៅ​ត្រង់​នោះ​ផង, លុះ​ដល់​ពេល​យប់​ស្ងាត់ ព្រាហ្មណ៍​ក៏​ប្រើ​ពួក​អមាត្យ​ណា​ម្នាក់​ដែល​ចង់​បាន​ផ្តិល​ប្រាក់ ដែល​កប់​នោះ ឲ្យ​ទៅ​ជីក​យក​ចុះ ។ ពេល​នោះ គ្មាន​នរណា​ម្នាក់ ហ៊ាន​ទៅ​យក​ផ្តិល​ប្រាក់​នោះ​សោះ ។ ត្រង់​នេះ ព្រាហ្មណ៍ ក្រាប​ទូល​ព្រះ​រាជា​ថា "នេះ​ហើយ ដែល​ហៅ​ថា ៖ មាន​ឫទ្ធិ​ដូច​ខ្មោច" ។ ចំណែក​ពរ​ទី ៣ ដែល​ថា "មាន​ចិត្ត​មុត​ដូច​មនុស្ស​ស្រី" នោះ, ព្រាហ្មណ៍​ព្រឹទ្ធាចារ្យ បាន​ធ្វើ​ការ​ពិសោធន៍​វែង​ឆ្ងាយ ដូច​ត​ទៅ​នេះ ។ ដំបូង​ហៅ​បុរស​កម្សត់​ម្នាក់ មក​និយាយ​ថា ៖ មើល៍ ! សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ អ្នក​ឯង​កម្សត់​តោក​យ៉ាក, បើ​ខ្ញុំ​បង្គាប់​ឲ្យ​អ្នក​សម្លាប់​ប្រពន្ធ​អ្នក​ឯង​ចោល, ក្នុង​រយៈ​បី​ថ្ងៃ​ទៀត ខ្ញុំ​នឹង​តាំង​ឲ្យ​អ្នក​ធ្វើ​ជា​មន្ត្រី​ធំ តើ​សុខ​ចិត្ត​ឬ​ទេ ? ។ បុរស​សញ្ជឹង​គិត​មួយ​សន្ទុះ ក៏​ងើប​ឡើង​ឆ្លើយ​ថា "ខ្ញុំ​មិន​អាច​ធ្វើ​បាន​ទេ​លោក ! ព្រោះ​ភរិយា​ខ្ញុំ​នេះ បាន​រួម​សុខ-ទុក្ខ កម្សត់​កម្រ​នឹង​គ្នា​យូរ​មក​ហើយ ខ្ញុំ​មិន​ងាយ​បំភ្លេច​សេចក្ដី​កម្សត់​នេះ​បាន​ទេ ហើយ​មួយ​ទៀត ភរិយា​ខ្ញុំ​ជា​មនុស្ស​ស្រី គ្នា​តែង​ទន់​ភ្លន់​ជានិច្ច ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​ខ្ញុំ​រក​ដាច់​ចិត្ត​សម្លាប់​មិន​កើត" ។ ឮ​សូរ​ឆ្លើយ​ដូច្នេះ ព្រាហ្មណ៍ ក៏​ប្រើ​ឲ្យ​បុរស​នេះ​ត្រឡប់​ទៅ​ផ្ទះ​វិញ ។ ថ្ងៃ​បន្ទាប់​មក ព្រាហ្មណ៍ ឲ្យ​អមាត្យ​ទៅ​លប​ហៅ​នាង​ជា​ភរិយា​មក​សួរ​ម្ដង ។ នាង​នោះ មក​ដល់​ភ្លាម, ព្រាហ្មណ៍ ក៏​ចាប់​សួរ​ថា ៖ "នែ​នាង" ប្ដី​នាង​ជា​មនុស្ស​ក្រ​ណាស់ អនាគត​នាង​ក៏​ពុំ​មាន​សង្ឃឹម​អ្វី​ដែរ, ដូច្នេះ ខ្ញុំ​ស្នើ​ស្ងាត់​ៗ ជា​មួយ​នាង​ថា បើ​នាង​ហ៊ាន​សម្លាប់​ប្ដី​នាង ក្នុង​រយៈ​ពេល​បី​ថ្ងៃ​ទៀត ខ្ញុំ​នឹង​លើក​នាង​ជា​ប្រពន្ធ​ពេញ​យស ហើយ​ខ្ញុំ​ប្រគល់​ដាក់​ដៃ​នាង នូវ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ មាន​តម្លៃ​ទាំង​អស់ ។ នាង​ស្រី​នោះ នៅ​ស្ងៀម​មួយ​សន្ទុះ ពុំ​ចេញ​ស្ដី​សោះ, ព្រាហ្មណ៍​ព្រឹទ្ធាចារ្យ ក៏​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​នាង​យក​ទៅ​រេ​គិត​មួយ​ថ្ងៃ​សិន​ចុះ ចាំ​ដល់​ថ្ងៃ​ស្អែក សឹម​មក​ប្រាប់​វិញ ។ នាង​ស្រី​ក៏​លា​ចេញ​ទៅ, លុះ​ដល់​ថ្ងៃ​ស្អែក ត្រឡប់​នាំ​ចម្លើយ​មក​វិញ ។ នាង​ឆ្លើយ​ជម្រាប​ព្រាហ្មណ៍ នៅ​ចំពោះ​ព្រះ​ភក្ត្រ​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ថា "ខ្ញុំ​ព្រម​ធ្វើ​តាម​លោក​ហើយ ព្រោះ​ខ្ញុំ​គ្មាន​សង្ឃឹម​លើ​ប្ដី​ខ្ញុំ​ទេ បើ​រក​ស៊ី​នេសាទ​ត្រី​យ៉ាង​នេះ" ។ គ្រាន់​តែ​នាង​នេះ​ឆ្លើយ​ចប់​ភ្លាម, ព្រាហ្មណ៍​ព្រឹទ្ធាចារ្យ ក៏​ងាក​បែរ​យ៉ាង​ប្រញាប់ ទៅ​ក្រាប​ទូល​ព្រះ​រាជា​មួយ​រំពេច​ថា "ក្រាប​ទូល នេះ​ហើយ​ជា​បន្ទាល់ ដែល​ទូល​ព្រះ​បង្គំ​ក្រាប​ទូល​ថា ៖ មាន​ចិត្ត​មុត​ដូច​ស្រី" ។ ព្រះ​មហា​ក្សត្រ កាល​បើ​ព្រះ​អង្គ​បាន​យល់​សព្វ​គ្រប់​បន្ទាល់ តាម​ពាក្យ​ព្រាហ្មណ៍​ព្រឹទ្ធាចារ្យ​រួច​ហើយ ព្រះ​អង្គ​ក៏​តម្កល់​ព្រាហ្មណ៍​នេះ​ជា​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ធំ ហើយ​ប្រទាន​ពរ​តាម​សេចក្ដី​ប្រាថ្នា ។ ពេល​នេះ ព្រាហ្មណ៍​ក៏​សុំ​ព្រះ​អង្គ​អនុញ្ញាត​សាង​អាស្រម​បទ សម្រាប់​ពួក​ព្រាហ្មណ៍ ឲ្យ​បាន​ស្ដុក​ស្ដម្ភ​នៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំ ដែល​ជាប់​នឹង​ព្រះ​រាជ​និវេសនដ្ឋាន​នេះ ។ ដោយ​ចង់​តប​ស្នង សង​គុណ​ព្រាហ្មណ៍​នេះ​ផង, ព្រះ​អង្គ ក៏​ទ្រង់​ប្រោស​ព្រះ​រាជានុញ្ញាត តាម​បំណង​ព្រាហ្មណ៍ ហើយ​ក៏​តាំង​ជា​ព្រះ​គ្រូ​នៃ​ព្រះ​រាជ​បុត្រា​ត​រៀង​ទៅ ។ សេចក្ដី​អធិប្បាយ​ហូរ​ហែ​មក​នេះ សម្រាប់​បញ្ជាក់​ឲ្យ​ឃើញ​នូវ​ប្រវត្តិ​ដើម នៃ​ប្រាសាទ​បុរាណ​នៅ​លើ​ភ្នំ​ជីសូរ គឺ​មាន​ទាំង​បែប​ប្រវត្តិ​ការណ៍​ផង ទាំង​បែប​រឿង​ព្រេង​ផង ។ ប៉ុន្តែ បើ​យើង​ផ្ទូរ​ផ្ទឹម តាម​បែប​ស្រាវ​ជ្រាវ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​វិញ យើង​និយម​យក​សិលា​ចារឹក ធ្វើ​ជា​មូលដ្ឋាន​សំខាន់​ជាង ត្បិត​សិលា​ចារឹក ពុំ​មាន​អ្នក​ណា​កែ​ប្រែ​បាន សូម្បី​បន្តិច​បន្តួច​ឡើយ រី​ឯ​រឿង​ព្រេង​វិញ រមែង​មាន​វិបត្តិ​ឃ្លៀង​ឃ្លាត​ជា​ធម្មតា ព្រោះ​អ្នក​ចាំ នាំ​មក​និយាយ​ត​ៗ គ្នា តែង​តែ​មាន​លើស​ខ្វះ​បន្តិច​ម្នាក់​ៗ ជា​រៀង​រាល់​គ្នា ។ ដូច្នេះ​ទើប​យើង​បញ្ជាក់​បាន​ថា ប្រាសាទ​នៅ​លើ​ភ្នំ​ជីសូរ​នេះ កសាង​ឡើង​តាំង​ពី​រាជ្យ​ព្រះ​បាទ​សុរ្យ​វរ្ម័ន​ទី ១ រវាង គ. ស. ១០០២ ដល់ ១០៤៩ ដើម្បី​ឧទ្ទិស​ថ្វាយ​ទេវ​រូប តំណាង​ព្រះ​សិវៈ ដែល​មាន​សម្មតិ​នាម​មួយ ថាៈ "គម្ដែង​ជគត ស្រី សុរ្យ​វរ្ម័ន ទេវៈ" ឬ​ហៅ​កាត់​ខ្លី​ឲ្យ​ចំ​ថា "ព្រះ​ឥសូរ" ហើយ​ទី​នេះ​ក៏​មាន​នាម​ថា "សុរ្យ​បវ៌ត" បាន​ន័យ​ថា ភ្នំ​នៃ​ព្រះ​បាទ​សុរ្យ​វរ្ម័ន ។

Flag Counter