រឿង ប្រាសាទ​នៅ​ឃុំ​ស្វាយ​អង្គ

រឿង ប្រាសាទ​នៅ​ឃុំ​ស្វាយ​អង្គ (ខេត្ត​ស្វាយ​រៀង) ប្រជុំ​រឿង​ព្រេង​ខ្មែរ ភាគ ៦ ទំព័រ ១៤៥ - ១៥០ នៅ​ក្នុង​ឃុំ​ស្វាយ​អង្គ ស្រុក​ស្វាយរៀង ខេត្ត​ស្វាយរៀង នៅ​ចម្ងាយ ប្រមាណ​ជា ១០ គ.ម. អំពី​ថ្នល់​ជាតិ​លេខ ១ (គឺ​ថ្នល់​ពី​ភ្នំពេញ​ទៅ​ស្វាយរៀង) មាន​ទួល​មួយ​ខ្ពស់ មិន​ដែល​លិច​ទឹក​ទេ ។ អ្នក​ស្រុក​ជំនាន់​មុន​ៗ មក បាន​សន្មត​ឈ្មោះ​ហៅថា "ទួល​ស្វាយ​អង្គ" ។ ទួល​នេះ​ហើយ ដែល​ជា​គោល​សន្មត​នាម​នៃ​ឈ្មោះ​ឃុំ​នេះ ។ នៅ​លើ​ទួល​នេះ មាន​កំពែង​នឹង​ប្រាសាទ​ថ្ម​បុរាណ​មួយ មាន​សណ្ឋាន​ជា​ព្រះ​វិហារ មាន​ក្បាច់​ចម្លាក់ របៀប​រចនា​បុរាណ គួរ​ឲ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍ ដែល​គេ​តាក់​តែង​ឡើង​ដោយ​ឥដ្ឋ​ខ្លះ ដោយ​ថ្ម​បាយ​ក្រៀម​ខ្លះ មាន​បណ្ដោយ​ប្រមាណ​ជា ៨៣ ម. ទទឹង ៤៦ ម. ។ សព្វ​ថ្ងៃ ប្រាសាទ​នេះ បាក់​បែក​អស់​ទៅ​ហើយ នៅ​មាន​សល់​តែ​កម្ទេច​ឥដ្ឋ ថ្ម និង ភាព​សណ្ឋាន​ខ្លះ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ។ នៅ​ចំ​កណ្ដាល​ទួល​នោះ មាន​ដើម​ជ្រៃ​មួយ​ដើម​ធំ និង ខាង​មុខ​ប្រាសាទ​បាក់​បែក​នេះ គេ​ឃើញ​មាន​អង្គ (លិង្គ​ព្រះ​ឥសូរ ឬ សិវ​លិង្គ) ។ អ្នក​ផង​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​បុរាណ​ដ្ឋាន​នេះ បាន​ស្រួល​ងាយ​តែ​នៅ​រដូវ​រំហើយ គឺ​រដូវ​ដែល​អស់​ភ្លៀង ទៅ​បាន​តែ​ផ្លូវ​ជើង និង ផ្លូវ​លំ​ប៉ុណ្ណោះ ។ ឯ​រឿង​ព្រេង​ដែល​ទាក់​ទង​ដោយ​នាម "ស្វាយ​អង្គ" មាន​ដូច​តទៅ ៖ មាន​សេចក្ដី​ដំណាល​ថា : កាល​ពី​រាជ​ធានី​នៅ​លង្វែក មាន​បុរស​ម្នាក់​ឈ្មោះ "សំរិទ្ធ" ជា​អ្នក​ខ្លាំង​ពូកែ​អង់​អាច​ណាស់ មាន​ទី​លំនៅ​លើ​ទួល​នេះ ។ កាល​ដែល​ស្រុក​កើត​ចម្បាំង​ជា​មួយ​នឹង​សៀម, ព្រះ​រាជា ក៏​ទ្រង់​អំពាវ​នាវ ដល់​អាណា​ប្រជានុរាស្ត្រ​គ្រប់​ខេត្ត​ខណ្ឌ បើ​នរណា​ខ្លាំង​ពូកែ​អង់​អាច​នោះ សូម​ឲ្យ​ចូល​ខ្លួន​ទៅ​បម្រើ​ក្នុង​កង​ទ័ព ដើម្បី​បង្ក្រាប​ខ្លាំង​សៀម ដែល​ចូល​មក​រាតត្បាត​អាណា​ខេត្ត​ខ្មែរ ឯ​តំបន់​ប្រទល់​ដែន គ្រង​ខេត្ត​បាត់ដំបង និង សៀមរាប ។ បុរស​សំរិទ្ធ ក៏​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត​ចូល​ខ្លួន​ទៅ​តាម​ព្រះ​រាជ​តម្រាស់​អំពាវ​នាវ​នេះ ។ គាត់​បាន​ប្រុង​ប្រៀប​រៀបចំ​ខ្លួន និង ប្រដាប់​ប្រដា មាន​គ្រឿង​សស្ត្រាវុធ និង អាវ​តេជះ​ជាដើម រួច​ស្រេច លា​ប្រពន្ធ​កូន​ធ្វើ​ដំណើរ​ឆ្ពោះ​ទៅ​កាន់​រាជ​ធានី​លង្វែក ដោយ​ដំណើរ​ថ្មើរ​ជើង​ទទេ ។ លុះ​ទៅ​ដល់​លង្វែក​ហើយ គាត់​បាន​ទៅ​រក​ជួប​មេទ័ព ដើម្បី​ប្រគល់​ខ្លួន​គាត់​តាម​រដ្ឋ​ត្រូវ​ការ ។ ឯ​លោក​មេទ័ព​ខ្មែរ កាល​បាន​ពលរេហ៍​គ្រប់​គ្រាន់​ល្មម​ហើយ ក៏​តាំង​បុរស​សំរិទ្ធ​ជា​ទ័ព​ធំ ឲ្យ​លើក​ព្យុហយាត្រា​ទៅ​បាត់​ដំបង ដើម្បី​កម្ចាត់​ពួក​សត្រូវ ។ លុះ​ទៅ​ដល់​សមរភូមិ បុរស​សំរិទ្ធ ក៏​ចាប់​ប្រយុទ្ធ​យ៉ាង​ស្វាហាប់ លុះ​ត្រា​តែ​ទ័ព​សៀម​បរាជ័យ រត់​ខ្ចាត់​ខ្ចាយ​អស់ ។ ដោយ​ឫទ្ធិ​តេជះ​របស់​បុរស​សំរិទ្ធ ទ័ព​សៀម ក៏​បាក់បប​ខ្លប​ខ្លាច លែង​ហ៊ាន​ចូល​មក​រុករាន​រាតត្បាត​ទឹក​ដី​ខ្មែរ​តទៅ​ទៀត​ស្រុក​ក៏​បាន​សាន​ត្រាណ ។ បុរស​សំរិទ្ធ​ក៏​លើក​ទ័ព ត្រឡប់​មក​កាន់​រាជ​ធានី​លង្វែក​វិញ ហើយ​បាន​ទូល​ព្រះ​រាជា តាម​ដំណើរ​ដែល​ខ្លួន​មាន​ជ័យ​ជម្នះ​លើ​ទ័ព​សៀម ហើយ​សុំ​ព្រះ​រាជានុញ្ញាត​ក្រាប​បង្គំ​ទូល ត្រឡប់​ទៅ​ស្រុក​កំណើត​វិញ ។ ព្រះ​រាជា ទ្រង់​ព្រះ​រាជានុញ្ញាត​តាម​សុំ ។ បុរស​សំរិទ្ធ បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ត្រឡប់ ឆ្ពោះ​ទៅ​ស្វាយរៀង​វិញ,​មក​ដល់​ភូមិ​ដូនពេញ ក៏​ឈប់​សម្រាក​នៅ​ទី​នោះ ១ យប់ ទើប​ធ្វើ​ដំណើរ​តទៅ​ទៀត, ទៅ​ដល់​ពាក់​កណ្ដាល​ផ្លូវ ក៏​ឈប់​ស្រាយ​សំពាយ​របស់​គាត់​មើល ។ លុះ​ស្រាយ​ទៅ ទើប​ដឹង​ថា សំពាយ​នេះ មិន​មែន​ជា​បង្វេច​របស់​គាត់​ទេ នៅ​ក្នុង​បង្វេច​នេះ ឃើញ​មាន​តែ​សំពត់ ១ និង ផ្លែ​ស្វាយ ២-៣ ប៉ុណ្ណោះ ។ គាត់​ក៏​ដឹង​ថា បង្វេច​នេះ​ច្រឡំ​គ្នា ក្នុង​ពេល​ដែល​មក​ពី​ច្បាំង ហើយ​ឈប់​សម្រាក​នៅ​អង្គរ​នោះ​ហើយ ព្រោះ​ពេល​នោះ មាន​ការ​ច្រឡូក​ច្រឡំ​ខ្លះ ហើយ​ផ្លែ​ស្វាយ​នេះ​ទៀត ក៏​ជា​ស្វាយ​ដែល​បាន​ពី​អង្គរ​ដែរ ។ បុរស​សំរិទ្ធ ក៏​ខំ​រូតរះ​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ដល់​លំនៅ​អាត្មា​ដោយ​សុខ​សាន្ត ។ កាល​បាន​ទៅ​ដល់​ហើយ ប្រពន្ធ​គាត់​យក​គ្រាប់​ស្វាយ ដែល​ទុំ​រលួយ​សាច់​អស់​នៅ​ក្នុង​បង្វេច​គាត់ ទៅ​កប់​ដាំ​នៅ​ជាយ​របង, មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​ស្វាយ​ក៏​ដុះ​ឡើង​បែក​មែក​ធាង មាន​ផ្កា-ផ្លែ ជា​ហូរហែ​រៀង​មក ។ ស្វាយ​នេះ អ្នក​ស្រុក​នាំ​គ្នា​ហៅ​ថា "ស្វាយ​អង្គរ" ព្រោះ​ជា​ពូជ​ស្វាយ​បាន​មក​ពី​អង្គរ, ប៉ុន្តែ​ត​ៗ មក ពាក្យ "អង្គរ" ហៅ​កាត់​ខ្លី​មក​នៅ​ត្រឹម​តែ "អង្គ" បាន​ជា​ជាប់​ពាក្យ​ថា : "ស្វាយ​អង្គ" ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ ។ ខាង​ក្រោយ​មក បុរស​សំរិទ្ធ និង ភរិយា ក៏​ស្លាប់​បាត់​ទៅ នៅ​តែ​តំណ​កូន​ចៅ​របស់​គាត់ ។ កូន​ចៅ​នេះ ខ្លះ​ក៏​ទៅ​នៅ​ឯ​ណោះ ខ្លះ​ក៏​ទៅ​នៅ​ឯ​ណេះ បែក​គ្នា​ទៅ​តាម​ប្ដី តាម​ប្រពន្ធ, លុះ​យូរ​ៗ ទៅ ទី​ភូមិ​របស់​គាត់​នេះ ក៏​លែង​មាន​មនុស្ស​នៅ ។ អ្នក​ស្រុក​ក៏​នាំ​គ្នា​សាង​ជា​អារាម​មួយ​ឡើង ដាក់​នាម​ថា "វត្ត​ស្វាយ​អង្គ" ដោយ​មាន​លោក​គ្រូ​ចៅ​អធិការ​ជា​អ្នក​គ្រប់​គ្រង ព្រម​ទាំង​មាន​ភិក្ខុ-សាមណេរ​គង់​នៅ​ជា​ច្រើន ។ កន្លង​មក​ទៀត ដោយ​មាន​ការ​ទទើសទទែង​ពី​វត្ត​ផង, មាន​សត្វ​ស្លាប​ផ្សេង​ៗ ទុំ​នៅ​លើ​ដើម​ស្វាយ​នោះ នាំ​ឲ្យ​មិន​ស្អាត​ផង មាន​ការ​ខ្វះ​ខាត​គ្រឿង​សេនាសនៈ​ខ្លះ​ផង លោក​គ្រូ​ចៅ​អធិការ ក៏​ឲ្យ​ភិក្ខុ-សាមណេរ កាប់​រំលំ​ដើម​ស្វាយ​នោះ តែ​ដោយ​ឫទ្ធិ​ដើម​ស្វាយ​ធំ​នោះ ភិក្ខុ-សាមណេរ​កាប់ ១ ថ្ងៃ បាន​តែ​ពាក់​កណ្ដាល​ដើម នៅ​សល់​ប៉ុន្មាន នឹង​កាប់​ក្នុង​ថ្ងៃ​ខាង​មុខ​ទៀត, លុះ​ព្រឹក​ឡើង ស្រាប់​តែ​ស្នាម​កាប់​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ដែល​បាន​កាប់​ខ្លះ​ទៅ​ហើយ​នោះ ក៏​ដុះ​សាច់​ដុះ​សំបក គ្រប​ជិត​ដូច​ដើម​វិញ ។ គួរ​អស្ចារ្យ​ណាស់, លោក​គ្រូ ក៏​ឲ្យ​លោក​ភិក្ខុ-សាមណេរ​កាប់​ទៀត ។ កាប់​មួយ​ថ្ងៃ​ទល់​ល្ងាច ដោយ​ខំ​យ៉ាង​ណា ក៏​បាន​ត្រឹម​តែ​ពាក់​កណ្ដាល​ដើម, លុះ​ព្រឹក​ឡើង​ឃើញ​ដុះ​សាច់​ដុះ​សំបក​ដូច​ដើម​ដដែល​ទៀត ។ លោក​គ្រូ​ចង់​ទាល់​គំនិត ។ ថ្ងៃ​មួយ, លោក​បាន​ឲ្យ​ភិក្ខុ-សាមណេរ​យ៉ាង​ច្រើន ដោយ​មាន​ពូថៅ និង ដឹង​គ្រប់​ដៃ ហើយ​លោក​ប្រាប់​ថា នាំ​គ្នា​កាប់​ឲ្យ​រលំ​ក្នុង​ថ្ងៃ​នេះ​ឲ្យ​ហើយ​ស្រេច​តែ​ម្ដង ។ ដើម​ស្វាយ ទ្រាំ​មិន​បាន​នឹង​ពូថៅ-ដឹង​ច្រើន​ពេក ក៏​រលំ ។ រលំ​ហើយ ស្លឹក​វា​ក៏​មិន​ស្រពាប់​ស្រពោន​ទៀត បែរ​ជា​ដុះ​មែក​បែក​ខ្នែង​ចេញ​ផ្លែ​ផ្កា ដូច​ធម្មតា ។ នៅ​ពេល​យប់ គេ​ឮ​សូរ​តែ​សព្ទ​ភ្លេង​ពិណ​ពាទ្យ​ប្រគំ​យ៉ាង​លន្លង់​លន្លោច ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​ស្រុក​ស្ងើច​អស្ចារ្យ, មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​គ្រូ​ចៅ​អធិការ ក៏​កើត​ជំងឺ​ឈឺ​ជា​ខ្លាំង រវើរវាយ រហូត​ដល់​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ឆ្កួត​វង្វេង​អស់ ។ ចំណែក​ភិក្ខុ-សាមណេរ កាល​បើ​ឃើញ​ហេតុ​អស្ចារ្យ​ដូច្នេះ ក៏​រត់​ចោល​អារាម​នោះ​អស់​ទៅ ។ ឧបាសក-សិកា ក៏​បាន​នាំ​គ្នា​ទៅ​កសាង​វត្ត​ថ្មី​ទៀត នៅ​ចម្ងាយ​ប្រមាណ ១ គ.ម. អំពី​វត្ត​ស្វាយ​អង្គ​ចាស់​នេះ ដែល​សព្វ​ថ្ងៃ គេ​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា "វត្ត​ស្វាយ​ផ្អែម" វិញ ។ ឯ​កន្លែង​វត្ត​ចាស់​នោះ សព្វ​ថ្ងៃ នៅ​មាន​ដើម​ស្វាយ​ជំនាន់​ក្រោយ​ៗ មក និង មាន​ដើម​ឈើ​ទាល ព្រម​ទាំង​កូន​ឈើ​ឯ​ទៀត​ៗ ជា​ច្រើន ដុះ ។ រឿង​រ៉ាវ​ទាំង​នេះ​ហើយ ជា​ប្រភព​នៃ​បុរាណ​ដ្ឋាន​នេះ តាម​បែប​រឿង​ព្រេង ។ តែ​បើ​សង្កេត តាម​ប្រវត្តិ​ទី​កន្លែង​ផ្ទាល់​ទៅ​វិញ ឃើញ​ថា​ពាក្យ "អង្គ" នេះ ពុំ​សម​ក្លាយ​មក​ពី​ពាក្យ "អង្គរ" ទេ គឺ​មក​ពី​ទី​នេះ​ជា​សរណដ្ឋាន​បុរាណ​ខាង​សាសនា​ព្រាហ្មណ៍ ដោយ​មាន​កសាង​ជា​សិវ​លិង្គ តម្កល់​ធ្វើ​ជា​វត្ថុ​សក្ការ​ក្នុង​គ្រា​នោះ ។ សិវ​លិង្គ​នេះ​ហើយ ដែល​អ្នក​ស្រុក​ហៅ​ថា "អង្គ" បាន​ជា​ក្រោយ​ៗ មក គ្រា​ដែល​យើង​ត្រឡប់​មក​ពី​គោរព​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​វិញ ទី​សក្ការ​របស់​លទ្ធិ​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​អម្បាល​នេះ ក៏​ត្រូវ​គេ​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ជា​អារាម​ពុទ្ធ​សាសនា​ទៅ​វិញ តែ​នៅ​សល់​ជាប់​ឈ្មោះ​ទី​នោះ​ៗ ថា "អង្គ​ៗ" រហូត​មក​ដូច​នេះ​ដែរ ដូចជា​អង្គ​ប្រាសាទ, អង្គ​ប្រិយ, អង្គ​ស្នួល ។ល។

រឿង បឹង​ត្របែក

រឿង បឹង​ត្របែក (សង្កាត់​លេខ ៥ ក្រុង​ភ្នំពេញ) ប្រជុំ​រឿង​ព្រេង​ខ្មែរ ភាគ ៦ ទំព័រ ១៣៩ - ១៤៤ ឈ្មោះ​ភូមិ​ផ្សេង​ៗ នៅ​ក្នុង​ក្រុង​ភ្នំពេញ សុទ្ធ​សឹង​តែ​មាន​ប្រវត្តិ​ដើម​កំណើត ច្រើន​បែប​ច្រើន​យ៉ាង​ណាស់, ប៉ុន្តែ​ដែល​សំខាន់ គឺ​ត្រង់​រឿង​ណា​ទាក់​ទង​នឹង​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​ផង ជា​បែប​និទាន​ពីរោះ​ស្ដាប់​ផង ។ យើង​លើក​យក​មក​ចុះ​ផ្សាយ​ក្នុង​ទី​នេះ តែ​រឿង​ណា​ដែល​មាន​លំដាប់​រឿង​វែង​ឆ្ងាយ, ឯ​រឿង​ខ្លី​ៗ បន្តិច​បន្តួច ពុំ​បាន​លើក​យក​មក​អធិប្បាយ​ទេ ។ រឿង​បឹង​ត្របែក​នេះ មាន​ប្រាកដ​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ​ច្បាប់​សរសេរ​ដៃ តម្កល់​នៅ​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ​សព្វ​ថ្ងៃ ដែល​យក​មក​លំនាំ​រឿង​បាន ដូច​តទៅ ៖ តាម​សព្ទ​នៃ​ពាក្យ​ខាង​លើ​នេះ មិន​មែន​ជា​ពិបាក​យល់​ទេ តែ​នៅ​មាន​បញ្ហា​ខ្លះ ដែល​អ្នក​អាន​គួរ​ជ្រាប គួរ​ចាំ​ជា​ប្រវត្តិ ។ អាស្រ័យ​ហេតុ​នេះ បាន​ជា​យើង​ស្រាវ​ជ្រាវ រក​ពង្សាវតារ​នៃ​បឹង​ត្របែក មក​អធិប្បាយ​ជូន ។ តើ​ហេតុ​អ្វី បាន​ជា​គេ​ហៅថា "បឹង​ត្របែក" តាម​រូប​សព្ទ​នេះ គេ​អាច​យល់​បាន​ភ្លាម តែ​ត្រង់​ខុស ឬ​ត្រូវ​តាម​ប្រវត្តិ​នោះ យើង​មិន​ទាន់​ដឹង​ទេ បើ​យើង​បំបែក​សព្ទ​នេះ​ទៅ បាន​ន័យ​ថា "បឹង​ដែល​មាន​ដើម​ត្របែក ហៅថា បឹង​ត្របែក" តើ​ឈ្មោះ​នេះ ពិត​ដូច្នេះ​មែន​ឬ​ទេ ? ។ រឿង​នេះ ខ្ញុំ​សូម​នាំ​យក ប្រវត្តិ​មក​និទាន​ជូន​ដូច​តទៅ ៖ ព្រះ​បាទ​ជ័យជេដ្ឋា (ព្រះ​អង្គ​សូរ) ព.ស. ២២១៩ គង់​នៅ​ឧត្ដុង្គ​ឮ​ជ័យ បាន​សាង​វាំង ១ ទៀត នៅ​ទួល​ឪជ្រឹង ស្រុក​សំរោង​ទង​សព្វ​ថ្ងៃ ព្រះ​អង្គ​រើ​ព្រះ​រាជ​វាំង​ពី​ឧត្ដុង្គ​ឮ​ជ័យ មក​គង់​នៅ​ព្រះ​រាជ​វាំង​ទួល​ឪជ្រឹង ទុក​ព្រះ​មាតា គឺ​សម្ដេច​ព្រះ​ទាវ ឲ្យ​គង់​នៅ​ឯ​ឧត្ដុង្គ​ឮ​ជ័យ ។ ឯ​សម្ដេច​ព្រះ​បទុម​រាជា​មហា​ឧបរាជ ទ្រង់​ជ្រាប​ព័ត៌មាន​នេះ​ហើយ ក៏​មាន​ព្រះ​ទ័យ​ត្រេក​អរ​ជា​ពន់​ពេក ហើយ​ប្រឹក្សា​ជា​មួយ​អុង​យួន រួច​លើក​ទ័ព​ខ្មែរ-យួន​ទៅ​លុក​វាំង ឧត្ដុង្គ​ឮ​ជ័យ ហើយ​ចាប់​យក​សម្ដេច​ព្រះ​ទាវ​ជា​ព្រះ​វរ​រាជ​មាតា​នៃ​ព្រះ​ជ័យ​ជេដ្ឋា និង នាង​អាំ ជា​សាវឡិក នាំ​យក​ទៅ​នៅ​បន្ទាយ​ជ្រោយ​ចង្វា ។ ព្រះ​ជ័យ​ជេដ្ឋា ដែល​គង់​នៅ​វាំង​ទួល​ឪជ្រឹង កាល​បើ​ទ្រង់​ជ្រាប​ការណ៍​នេះ​ហើយ ទ្រង់​ព្រះ​កន្សែង​សោយ​សោក​អាឡោះ​អាល័យ​ពី​ការ​និរាស​ព្រាត់​ព្រះ​វរ​មាតា ។ ព្រះ​អង្គ​រើ​ព្រះ​រាជ​ដំណាក់​ពី​ព្រះ​រាជ​វាំង​ទួល​ឪជ្រឹង ទៅ​គង់​ឧត្ដុង្គ​ឮ​ជ័យ​វិញ ។ ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​បាន​ប្រឹក្សា​ជា​មួយ​សេនាបតី នាម៉ឺន​សព្វ​មុខ​មន្ត្រី ឲ្យ​ប្រមូល​ទ័ព​ទៅ​ច្បាំង​ជា​មួយ​ទ័ព​ខ្មែរ-យួន ដែល​នៅ​ជ្រោយ​ចង្វា ដើម្បី​ដណ្ដើម​យក​ព្រះ​វរ​រាជ​មាតា​មក​វិញ ។ មន្ត្រី​ក៏​ប្រមូល​ទ័ព​បាន​គ្រប់​ចំនួន​ហើយ ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ព្រះ​ចិន្ដា​ថា លើក​ទ័ព​ទៅ​វាយ​ទ័ព​យួន ដែល​មាន​ព្រះ​វរ​រាជ​មាតា​នៅ​ជា​មួយ​ផង​មិន​ស្រួល​ទេ ។ គិត​ដូច្នេះ ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​កែ​ព្រះ​រាជ​មធ្យោបាយ ។ ព្រះ​អង្គ ទ្រង់​ប្រឹក្សា​ជា​មួយ ពញា​មន្ត្រី​សង្គ្រាម​សួស្តិ៍ ដើម្បី​ទៅ​យក​ព្រះ​វរ​រាជ​មាតា ។ ចៅ​ពញា​មន្ត្រី​សង្គ្រាម​សួស្តិ៍ ថ្វាយ​ព្រះ​រាជ​យោបល់​ថា មាន​តែ​ប្អូន​ទូល​ព្រះ​បង្គំ ឈ្មោះ​ពញា​ភក្ដី​សង្គ្រាម​ហុក​ទេ ដែល​មាន​ថ្វី​ដៃ អាច​ទៅ​យក​ព្រះ​វរ​រាជ​មាតា​ព្រះ​អង្គ​បាន ។ ចៅ​ពញា​ភក្ដី​សង្គ្រាម​ហុក ទទួល​ព្រះ​រាជ​បញ្ជា​ហើយ ក៏​សន្យា​នឹង​ព្រះ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ថា តែ ៧ ថ្ងៃ នឹង​ធ្វើ​ការ​នេះ​ឲ្យ​បាន​សម្រេច ហើយ​សូម​ព្រះ​អង្គ​ឲ្យ​ទ័ព​ទៅ​ចាំ​ទទួល ។ ចៅ​ពញា​សង្គ្រាម​ហុក សុំ​យក​ទាសា​ជំនិត​ម្នាក់ ឈ្មោះ​គោ និង​សុនខ​មួយ ឈ្មោះ​អា​ស្រគំ ទៅ​ជា​មួយ ។ ចៅ​ពញា​ភក្ដី​សង្គ្រាម​ហុក ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ដល់​ភ្នំពេញ​ហើយ ទៅ​សំណាក់​ក្នុង​វត្ត​ស្រកាលេញ រួច​ដើរ​ស៊ើប​យក​ការណ៍ រហូត​ដល់​បាន​ព័ត៌មាន​ថា ទ័ព​យួន ទុក​សម្ដេច​ព្រះ​ទាវ​ក្នុង​ទូក​នៅ​ឯ​ជ្រោយ​ចង្វា ។ នៅ​វេលា​យប់​ស្ងាត់ មេឃ​ងងឹត​រក​កល់​ចង់​ភ្លៀង​ផង ចៅ​ពញា​ភក្ដី​សង្គ្រាម យក​ទៀន​ធូប​ភ្ញី​ផ្កា​ខ្លះ លប​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ព្រះ​វិហារ​វត្ត​ស្រកា​លេញ ហើយ​តាំង​អធិដ្ឋាន​ថា : ខ្ញុំ​ព្រះ​អង្គ​នេះ មាន​ចិត្ត​កតញ្ញូ​នឹង​ព្រះ​បាទ​ជា​អម្ចាស់ ស៊ូ​លះ​ជីវិត​មិន​គិត​ស្លាប់ ទទួល​អាសា​មក​អញ្ជើញ​សម្ដេច​ព្រះ​ទាវ​ជា​ព្រះ​វរ​រាជ​មាតា ពី​កណ្ដាប់​ដៃ​នៃ​សត្រូវ បើ​សម្ដេច​ព្រះ​ជ័យ​ជេដ្ឋា​ជា​អម្ចាស់​ខ្ញុំ ស្ដេច​បាន​សោយ​រាជ្យ​សម្បត្តិ ក្នុង​ក្រុង​កម្ពុជា​ធិបតី​នេះ សូម​កុំ​ឲ្យ​ទ័ព​យួន​ឃើញ​ស្គាល់​ខ្ញុំ​អម្ចាស់​ឡើយ ដោយ​សេចក្ដី​កតញ្ញូ​របស់​ខ្ញុំ សូម​កុំ​ឲ្យ​មាន​អន្តរាយ​អ្វី សូម​ទេវតា​ជួយ​ទំនុក​បម្រុង សូម​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ទៅ​អញ្ជើញ​សម្ដេច​ព្រះ​ទាវ ជា​ព្រះ​វរ​រាជ​មាតា ពី​ក្នុង​ចំណោម​កង​ទ័ព​សង្គ្រាម​បាន​ដោយ​ងាយ ។ លុះ​ចប់​ការ​តាំង​អធិដ្ឋាន​ហើយ ចៅ​ពញា​ភក្ដី​សង្គ្រាម​ហុក នាំ​នាយ​គោ​ចេញ​ពី​ព្រះ​វិហារ ហើយ​ផ្ដាំ​ឲ្យ​អា​ស្រគំ​ចាំ​នៅ​មុខ​ព្រះ​វិហារ​នេះ ។ អ្នក​ផ្សង​សំណាង​ទាំង​ពីរ​នាក់ ផ្លាស់​សំពត់​យក​ចង​ទ្រូង ហើយ​យក​កាំបិត​ស្នៀត​សៀត​នឹង​ចង្កេះ ដើរ​រក​ឫស្សី​ហែល​ឆ្លង​ទៅ​ជ្រោយ​ចង្វា ។ ចៅ​ពញា​ភក្ដី​សង្គ្រាម ឆ្លង​ដល់​ត្រើយ​ហើយ ពួន​តាម​មាត់​ទឹក​តម្រង់​ទៅ​រក​ទូក​យួន ។ លូន​បណ្ដើរ សែក​មន្ត​គាថា​សណ្ដំ​ទ័ព​យួន​បណ្ដើរ, ចៅ​ពញា​ភក្ដី​សង្គ្រាម​ហុក បាន​ទៅ​ដល់​ទូក​ដែល​សម្ដេច​ព្រះ​ទាវ​ផ្ទំ ។ លោក​បាន​ឃើញ​សម្ដេច​ព្រះ​ទាវ​ហើយ ក៏​ចូល​ទៅ​ដាស់​ព្រះ​អង្គ ហើយ​ថ្វាយ​ចិញ្ចៀន​ព្រះ​ទម្រង់​ដែល​ព្រះ​ជ័យ​ជេដ្ឋា ទ្រង់​បាន​ផ្ញើ​ឲ្យ​យក​ទៅ​ថ្វាយ​សម្ដេច​ព្រះ​មាតា​ជា​បន្ទាល់ ។ សម្ដេច​ព្រះ​ទាវ ទត​ឃើញ​សេនា​របស់​ព្រះ​អង្គ ទ្រង់​មាន​សេចក្ដី​រំភើប​ជា​ទី​បំផុត ។ ចៅ​ពញា​ភក្ដី​សង្គ្រាម​ហុក តឿន​ព្រះ​អង្គ​ឲ្យ​ចេញ​ពី​ទូក​យួន​ជា​ប្រញាប់ ។ តែ​ព្រះ​អង្គ​មាន​ព្រះ​រាជ​សវនីយ៍ ទៅ​កាន់​ចៅ​ពញា​សង្គ្រាម​ថា ឲ្យ​ទៅ​យក​នាង​អាំ​ជា​ភីលៀង មក​ជា​មួយ​ផង ព្រោះ​ធ្លាប់​កម្សត់​ជា​មួយ​ព្រះ​អង្គ ។ ចៅ​ពញា​ភក្ដី​សង្គ្រាម​ហុក នាំ​សម្ដេច​ព្រះ​ទាវ និង​នាង​អាំ ចេញ​ពី​ទូក​បាន​ហើយ មេឃ​ងងឹត​ឈឹង​រក​មើល​ទិស​តំបន់​អ្វី​មិន​ឃើញ ក៏​បញ្ជា​ឲ្យ​នាយ​គោ​ផ្ទៀង​ចាំ​ស្ដាប់​អា​ស្រគំ​លូ ។ ផ្ទៀង​សំឡេង​ឆ្កែ​លូ​ដាក់​ច្បាស់​ហើយ ចៅ​ពញា​សង្គ្រាម​ហុក នាំ​គ្នា​ហែល​ឆ្លង​មក​ត្រើយ​ភ្នំពេញ​វិញ ។ លុះ​ដល់​ត្រើយ​ហើយ សម្ដេច​ព្រះ​ទាវ យាង​ទៅ​សម្រាក​ព្រះ​កាយ​បន្តិច ក្នុង​វត្ត​ស្រកា​លេញ ហើយ​បន្ត​ព្រះ​រាជ​ដំណើរ​ទៅ​ទៀត, ចៅ​ពញា​សង្គ្រាម​ហុក បញ្ជិះ​សម្ដេច​ព្រះ​ទាវ ហើយ​ឲ្យ​នាយ​គោ នាង​អាំ អា​ស្រគំ​ដើរ​ទៅ​មុខ តម្រង់​ទៅ​ឧត្ដុង្គ​ឮ​ជ័យ ។ តែ​ពេល​នោះ មេឃ​ងងឹត​ពេក ចៅ​ពញា​សង្គ្រាម មើល​ផ្លូវ​ពុំ​ច្បាស់ ចេញ​ពី​វត្ត​ស្រកា​លេញ​ទៅ​ដោយ​ព្រាវ ទៅ​ដល់​បឹង​ត្របែក​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ឃើញ​ផ្លូវ​បែក នាយ​គោ​ងាក​មក​សួរ​ចៅហ្វាយ​នាយ​ថា តើ​ត្រូវ​ដើរ​ទៅ​តាម​ផ្លូវ​ណា ? ។ ចៅ​ពញា​សង្គ្រាម​ហុក ក៏​បញ្ជា​ឲ្យ​នាយ​គោ បែក​ទៅ​ស្ដាំ ។ កន្លែង​ដែល​មាន​ផ្លូវ​បែក​នេះ មាន​សភាព​ទំនាប​ជា​បឹង​ទើប​ហៅថា "បឹង​ត្រង់​បែក"2 ។ ពាក្យ​ថា "បឹង​ត្រង់​បែក" នេះ អ្នក​ស្រុក​និយាយ​រហ័ស ក៏​ឮ​តែ​បឹង​ត្របែក​ៗ ទៅ​វិញ ។ សំដី​នេះ ក៏​ចេះ​តែ​ក្លាយ​ទៅ​ៗ រហូត​ដល់​បាត់​ន័យ​ដើម​របស់​ពាក្យ​ដូច្នេះ ។ លុះ​ភ្លឺ​ឡើង​ទៅ​ដល់​ស្ទឹង​ព្រែក​ត្នោត ទើប​ចៅ​ពញា​សង្គ្រាម ដឹង​ថា​វង្វេង​ផ្លូវ ។ ហើយ​នាំ​គ្នា​បែរ​មុខ​ទៅ​រក​ទិស ទៅ​កាន់​ឧត្ដុង្គ​ឮ​ជ័យ​វិញ ។ ទី​នេះ​ក៏​ជាប់​ឈ្មោះ​ថា បឹង​ត្របែក រហូត​មក ។

រឿង ព្រេង​កំពង់​ខ្សាច់​ស

រឿង ព្រេង​កំពង់​ខ្សាច់​ស (នៅ​ខេត្ត​ព្រៃវែង) ប្រជុំ​រឿង​ព្រេង​ខ្មែរ ភាគ ៦ ទំព័រ ១៣៥ - ១៣៨ នៅ​ក្នុង​ឃុំ​រាក់​ជ័យ ស្រុក​បាភ្នំ ខែត្រ​ព្រៃវែង មាន​ភូមិ​មួយ​ដែល​នៅ​ខាង​លិច​គោក​សណ្ដែក ចម្ងាយ​ប្រមាណ ៣ គ.ម. គេ​ហៅ​ភូមិ​នេះ​ថា "កំពង់​ខ្សាច់​ស" ។ កាល​ពី​ដើម កំពង់​ខ្សាច់​ស ជា​ទី​ប្រជុំ​ជន​នៃ​សាលា​ស្រុក​បាភ្នំ ។ ដោយ​ទឹក​ជន​លិច​ជា​ញឹក​ញយ​ពេក រាជការ​ក៏​រើ​សាលា​ស្រុក​អំពី​កំពង់​ខ្សាច់​ស ទៅ​ដាក់​នៅ​សង្កាត់​ឈើ​កាច់​វិញ ។ កំពង់​ខ្សាច់​ស ស្ថិត​នៅ​ជាប់​នឹង​មាត់​បឹង​ដ៏​ធំ​មួយ ដែល​មាន​ទឹក​ខួប​ប្រាំង​ខួប​វស្សា ព្រម​ទាំង​សម្បូណ៌​ដោយ​មច្ឆជាតិ​ផង ។ នៅ​ខែ​វស្សា បឹង​ខ្សាច់​ស មាន​ទឹក​ល្ហល្ហាច​ប្រៀប​បាន​នឹង​បឹង​ទន្លេ​សាប នា​រដូវ​ប្រាំង, ប៉ុន្តែ នៅ​រដូវ​ប្រាំង បឹង​នេះ រួម​មក​នៅ​តូច​វិញ ។ មុន​ឆ្នាំ ១៩៥០, កំពុង​ខ្សាច់​ស ជា​ផ្សារ​មួយ​យ៉ាង​ធំ​មធ្យម ប្រកប​សោយ​សេចក្ដី​សុខ​សប្បាយ​រុង​រឿង ប៉ុន្តែ​ដោយ​ស្រុក​មាន​អសន្តិសុខ ក្នុង​សម័យ​នោះ អ្នក​ផ្សារ ក៏​នាំ​គ្នា​រត់​ឡើង​ទៅ​នៅ​ឯ​គោក​សណ្ដែក​ខ្លះ ទៅ​នៅ​ពាម​រក៍​ខ្លះ​អស់​ទៅ ។ សព្វ​ថ្ងៃ កំពង់​ខ្សាច់​ស ក្លាយ​ទៅ​ជា​ភូមិ​អ្នក​ស្រុក​ធម្មតា ។ បាន​ជា​ហៅថា "កំពង់​ខ្សាច់​ស" ដោយ​មាន​រឿង​ព្រេង​ដែល​ចាស់​ៗ និទាន​ត​ៗ មក​ថា ៖ ក្នុង​អតីត​កាល​យូរ​អង្វែង​ណាស់​មក​ហើយ ឮ​ថា មាន​ក្រពើ​ឈ្មោល ១ នៅ​ឯ​ភ្នំ​ជើង​មីដែង​ក្នុង​ស្រុក​កូសាំងស៊ីន មាន​មហិទ្ធិឫទ្ធិ​ខ្លាំង​ពូកែ​ណាស់ អាច​កាឡា​ខ្លួន​ជា​មនុស្ស​ក៏​បាន ជា​លោក​សង្ឃ​ក៏​បាន ។ ថ្ងៃ​មួយ ក្រពើ​នេះ បាន​កាត់​មក​រក​ប្រខាំ​គ្នា​នឹង​ក្រពើ​មួយ​ទៀត​នៅ​ទន្លេ​ហោះ​ហៀវ ក្នុង​សង្កាត់​កំពង់​ភ្នំ ស្រុក​លើក​ដែក (កណ្ដាល) ។ លុះ​មក​ដល់​ពាម (បាណាម) ដែល​មាន​ទន្លេ​បែក​ជា​បី ក្រពើ​នោះ​រក៍ 2 ទន្លេ​ហោះ​ហៀវ​មិន​ឃើញ ។ ត្រង់​នេះ គេ​សន្មត​ហៅ​ថា "ពាម​រក៍" រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ ។ ពេល​នោះ​ក្រពើ ក៏​បាន​ឃើញ​ទូក​តា​នឹង​យាយ​ពីរ​នាក់ ដែល​កំពុង​អុំ​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កំពង់​ភ្នំ ក្រពើ​ក៏​កាឡា​ខ្លួន​ជា​ភេទ​លោក​នេន សុំ​ដោយ​សារ​ទូក​តា​និង​យាយ​នោះ​ទៅ ។ ក្នុង​ពេល​ដែល​តា​និង​យាយ​កំពុង​អុំ​ទូក លោក​នេន ក៏​សួរ​តា​ថា : ត្រង់​ណា​គេ​ហៅថា​ទន្លេ​ហោះ​ហៀវ​តា ? តា​ឆ្លើយ​ថា បន្តិច​ទៀត​ដល់​ហើយ ។ អើ​បើ​ដល់​ហើយ សូម​តា​ប្រាប់​អាត្មា​ផង ។ មិន​អី​ទេ ចាំ​ខ្ញុំ​ករុណា​ទូល​ពុទ្ធ​ដីកា ។ លុះ​តា និង​យាយ អុំ​ទូក​ដល់​ទន្លេ​ហោះ​ហៀវ ក៏​ប្រាប់​ថា : ត្រង់​នេះ​ហើយ​ហៅថា "ទន្លេ​ហោះ​ហៀវ​លោក​ចៅ !” ។ កាល​ដែល​បាន​ដឹង​ថា​ទន្លេ​ហោះ​ហៀវ​ហើយ លោក​នេន​នោះ​ក៏​កាឡា​ខ្លួន​ជា​ក្រពើ​ភ្លាម លោត​ចុះ​ទៅ​ក្នុង​ទឹក​ភ្លុង​បាន​ជួប​នឹង​ក្រពើ​ហោះ​ហៀវ​នោះ ក៏​ចាប់​ប្រខាំ​គ្នា​យ៉ាង​សម្បើម​អស្ចារ្យ, ដល់​ទី​បំផុត ក្រពើ​នៅ​ភ្នំ​ជើង​មីដែង ត្រូវ​ក្រពើ​ទន្លេ​ហោះ​ហៀវ​ខាំ​ដាច់​កន្ទុយ និង ខាំ​ត្រូវ​កន្លែង​ឯ​ទៀត​ជា​ដំណំ ។ ក្រពើ​ត្រូវ​របួស ក៏​ហែល​គេច​មក​លាក់​ខ្លួន​ពួន​អាត្មា​ក្នុង​បឹង​មួយ នៅ​ខាង​កើត​ពាម​រក៍ ។ លុះ​ដល់​មនុស្ស​គេ​ទៅ​ឃើញ​ក្រពើ​កំបុត​កន្ទុយ​នៅ​ក្នុង​បឹង​នោះ ក៏​នាំ​គ្នា​សន្មត​នាម​បឹង​នោះ​ហៅថា "បឹង​ក្រពើ​កំបុត​ៗ" រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ ។ លុះ​ភៀស​ខ្លួន​រួច​ពី​អាសន្ន​ធំ​ហើយ ក្រពើ​នោះ​ក៏​វារ​លូន​ទៅ​ទៀត ប្រាថ្នា​នឹង​វិល​ទៅ​លំនៅ​ខ្លួន​ឯ​ភ្នំ​ជើង​មីដែង​វិញ ដើម្បី​នឹង​ឲ្យ​បាន​ជួប​ប្រពន្ធ​កូន ប៉ុន្តែ​ជា​អកុសល លូន​មក​ដល់​ខាង​កើត​បឹង​នោះ ដែល​សព្វ​ថ្ងៃ​គេ​ហៅថា "ខ្សាច់​ស" ក៏​ដាច់​ខ្យល់​ស្លាប់​ទៅ ។ អ្នក​ស្រុក​នាំ​គ្នា​អារ​យក​សាច់ ហើយ​ចម្រាញ់​យក​ខ្លាញ់ ។ ដោយ​ហេតុ​តែ​ក្រពើ​នោះ មាន​ឫទ្ធិ​អំណាច អ្នក​ស្រុក​មិន​ហ៊ាន​អាស្រ័យ​ក៏​យក​ទៅ​ចាក់​ចោល​នៅ​វាល​ខ្សាច់ ។ សាច់​ក្រពើ​នោះ​ស ក៏​គេ​សន្មត​ហៅ​ទី​នោះ​ថា "ខ្សាច់​ស" ។ ខ្លាញ់​ក្រពើ​ដែល​ចម្រាញ់​បាន​នោះ គេ​យក​ទៅ​ចាក់​ចោល​ក្នុង​បឹង ១ ធំ ក្នុង​ឃុំ​ពាម​រក៍ ស្រុក​ពាម​រក៍ ហើយ​គេ​សន្មត​ហៅ​បឹង​នោះ​ថា "បឹង​ចាក់​ខ្លាញ់" ទាំង​ភូមិ និង​វត្ត​នៅ​ក្បែរ​មាត់​បឹង​នោះ ក៏​ហៅថា "ភូមិ​ចាក់​ខ្លាញ់ វត្ត​ចាក់​ខ្លាញ់​ដែរ" រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។ ចំណែក​ក្រពើ​ញី, កាល​បើ​បាត់​ប្ដី​យូរ​ពេក មិន​ឃើញ​ត្រឡប់​ទៅ​វិញ ក៏​លា​កូន​មក​តាម​ប្ដី ។ លុះ​មក​ដល់​កណ្ដាល​ផ្លូវ បាន​ដឹង​ថា​ប្ដី​ស្លាប់​ទៅ​ហើយ ក៏​ទ្រោម​ពួន​ស្លាប់​ខ្លួន​នៅ​ទី​នោះ​ទៅ, ខ្មោច​ក្រពើ​នោះ​ឯង ក៏​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ថ្ម​ដោយ​អំណាច​ឫទ្ធិ ។ កន្លែង​នោះ អ្នក​ស្រុក​សន្មត​ហៅ​ថា ថ្ម​ក្រពើ​ទ្រោម រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ ។ ឯ​កូន​ក្រពើ​ទៀត​សោត កាល​បើ​បាត់​មេ​បា​យូរ​ពេក មិន​ឃើញ​ត្រឡប់​ទៅ​វិញ ក៏​តាម​មក​ទៀត, មក​ដល់​ពាក់​កណ្ដាល​ផ្លូវ​ក៏​បាន​ដឹង​ថា : មេ និង​បា​ខ្លួន​ស្លាប់​អស់​ហើយ ក៏​ក្រាំង​ខ្លួន​ស្លាប់​នៅ​ទី​នោះ​ទៀត​ទៅ, ទី​ក្រាំង​ខ្លួន​នោះ ក៏​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ថ្ម​អំណាច​ឫទ្ធិ​ដែរ ។ ត្រង់​នោះ អ្នក​ស្រុក​ហៅ​ថា​ភូមិ​ថ្ម​ក្រាំង ហៅ​ក្លាយ​មក​ទៀត​ថា ភូមិ​ថ្ម​ទ្រាំង​នៅ​តែ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។ ចម្ងាយ​ពី​ថ្ម​ក្រពើ​ទ្រោម ទៅ​ភូមិ​ថ្ម​ទ្រាំង​ប្រមាណ ១ គ.ម. នៅ​ខាង​កើត​ឆៀង​អាគ្នេយ៍​ផ្សារ​គោក​សណ្ដែក ក្នុង​សង្កាត់​រាក់​ជ័យ ស្រុក​បាភ្នំ ខែត្រ​ព្រៃវែង ។

រឿង ព្រះ​ពាន់

រឿង ព្រះ​ពាន់ (នៅ​ខេត្ត​ព្រៃវែង) ប្រជុំ​រឿង​ព្រេង​ខ្មែរ ភាគ ៦ ទំព័រ ១៣១ - ១៣៤ បើ​គេ​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ ១ ពី​ភ្នំ​ពេញ​ទៅ​ស្វាយរៀង, ដល់​ទៅ​ផ្សារ​តូច​មួយ គេ​ហៅថា ផ្សារ​ល្វា ក្នុង​ឃុំ​ល្វា ស្រុក​កំពង់​ត្របែក (ព្រៃវែង) ចុះ​ទៅ​ខាង​ស្ដាំ​ដៃ (ទៅ​ត្បូង) តាម​ផ្លូវ​លំ​ប្រមាណ​ជា ៥ គ.ម. ចុះ​ទៅ​ទៅ​ខាង​ស្ដាំ​ដៃ (ទៅ​លិច) តាម​ផ្លូវ​រទេះ ឬ​ក៏​ទៅ​តាម​ភ្លឺ​ស្រែ​អ្នក​ស្រុក ចម្ងាយ​ប្រមាណ​ជា ៣ គ.ម. ទៀត នឹង​បាន​ឃើញ​ដើម​ឈើ​ខ្ពស់​ៗ "នោះ​គឺ​ជា​ព្រះ​ពាន់" ។ បើ​យើង​សួរ​អ្នក​ស្រុក​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ជិត​ខាង គេ​នឹង​ប្រាប់​យើង​ថា "នោះ​គឺ​ជា​ព្រះ​ពាន់" ។ លុះ​យើង​ចូល​ដល់​បុរាណ​ដ្ឋាន​នេះ នឹង​បាន​ឃើញ​អាស្រម​មួយ សង់​ដោយ​ឈើ​ប្រក់​ក្បឿង របៀប​ជា​សាលា ។ នៅ​ក្នុង​សាលា​នេះ​មាន​ឃើញ​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប ដែល​គេ​តម្កល់​លើ​បល្ល័ង្ក​យ៉ាង​រៀប​រយ ។ ក្រៅ​អំពី​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ដែល​គង់​លើ​បល្ល័ង្ក មាន​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ជា​ច្រើន​រយ​អង្គ​ទៀត ដែល​គេ​រចនា​ជាប់​ទៅ​នឹង​ដុំ​ថ្ម​មួយ កម្ពស់​ប្រមាណ ១ ម. ទំហំ ១ ម. រាង​រៀវ​ទៅ​លើ, ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​នេះ​ហើយ ដែល​គេ​ហៅថា "ព្រះ​ពាន់" ។ បាន​ជា​គេ​ហៅ​ថា "ព្រះ​ពាន់" ដោយ​មាន​រឿង​ព្រេង ដែល​ចាស់​ៗ ដំណាល​ត​ៗ មក​ថា ៖ កាល​ពី​អតីត​កាល​កន្លង​យូរ​អង្វែង​ណាស់​ហើយ​នោះ មាន​ត្រកូល​មួយ​មិន​ប្រាកដ​ថា​ឈ្មោះ​អ្វី បាន​រស់​នៅ​ក្នុង​ទី​នោះ ។ កាល​អំណើះ​ឥត​អំពី​ប្ដី​ទៅ ប្រពន្ធ​បាន​រួម​រស់​ជា​មួយ​កូន​ប្រុស​ម្នាក់ រក​ស៊ី​ចិញ្ចឹម​ជីវិត ដោយ​ការ​ធ្វើ​ស្រែ ជា​របរ​ប្រចាំ​គ្រួសារ ។ រៀង​រាល់​ព្រឹក, ម្ដាយ​តែង​តែ​ឲ្យ​កូន​ប្រុស​នេះ​ទៅ​ភ្ជួរ​រាស់​ឯ​ស្រែ លុះ​ដល់​ថ្ងៃ​បន្តិច ទើប​ម្ដាយ​ទូល​បាយ​សម្ល​យក​ទៅ​ឲ្យ​កូន​ឯ​ស្រែ​នោះ ជា​ខាង​ក្រោយ ។ ថ្ងៃ​មួយ ដោយ​ម្ដាយ​មាន​ជាប់​រវល់ ក្នុង​កិច្ចការ​ផ្ទះ​ជា​ច្រើន​ផង ដោយ​អាង​ថា​កូន ប្រហែល​ជា​មិន​ទាន់​ឃ្លាន​បាយ​ណាស់​ណា​ផង ក៏​បង្អែ​បង្អង់​ឲ្យ​យឺត​យូរ​បន្តិច​ជាង​រាល់​ថ្ងៃ ។ ចំណែក​កូន​ប្រុស ដែល​ទៅ​ភ្ជួរ​រាស់​ឯ​ស្រែ​នោះ ឃ្លាន​បាយ​ណាស់ ទទឹង​មើល​ផ្លូវ​ម្ដាយ ស្ទើរ​ក្រហម​ភ្នែក មិន​ឃើញ​ម្ដាយ​យក​បាយ​ទៅ​ឲ្យ​សោះ ក៏​បាន​ពោល​ពាក្យ​ប្រមាថ​មើល​ងាយ​ជា​ច្រើន ដោយ​ពាក្យ​ពុំ​សម​រម្យ ។ ម្ដាយ កាល​ដែល​បាន​រួច​រវល់​អស់​ហើយ ក៏​រៀបចំ​ដួស​បាយ​ដាក់​ត្រឡោក ហើយ​ញាត់​ឲ្យ​ណែន ដោយ​គាត់​គិត​ថា : កាល​ណា​កូន​គាត់​ស៊ី​បាយ​រួច​ហើយ យក​ត្រឡោក​នេះ​ដង​ទឹក​ផឹក​តែ​ម្ដង ជា​ការ​ងាយ​ស្រួល​ជាង​ដាក់​បាយ​នឹង​ចាន, ព្រោះ​បើ​យក​ចាន ហើយ​យក​ត្រឡោក​ថែម​ទៀត​នោះ នា​តែ​ឲ្យ​ច្រើន លំបាក​នឹង​យក​មក​វិញ ។ កូន​កំលោះ​គាត់ ដែល​កំពុង​ឃ្លាន​បាយ​ខ្លាំង កាល​បើ​បាន​ឃើញ​ម្ដាយ ទូល​បាយ​តែ​បន្តិច​ដាក់​ក្នុង​ត្រឡោក យក​ទៅ​ឲ្យ​ខ្លួន​ដូច្នោះ នឹក​ខឹង​ណាស់ ដោយ​ស្មាន​ថា​ខ្លួន​ស៊ី​មិន​ឆ្អែត ក៏​និយាយ​ពាក្យ​ដ៏​ទ្រគោះ ទាំង​ជ្រុល​ហួស​ដល់​វាយ​ដំ​ម្ដាយ លុះ​ត្រា​ម្ដាយ​សន្លប់​បាត់​ស្មារតី​ក្នុង​ពេល​នោះ ។ លុះ​ដល់​ស៊ី​បាយ​ក្នុង​ត្រឡោក​នោះ​ទៅ វា​ស៊ី​មិន​អស់ ទើប​ដឹង​ថា ខ្លួន​ធ្វើ​នេះ​ខុស​ហើយ ងាក​មក​សុំ​ខមាទោស​ម្ដាយ​វិញ ។ ម្ដាយ ឆ្លើយ​តប​ថា : ម្ដាយ​គ្មាន​ទោស​ឲ្យ​កូន​ទេ គឺ​ជា​ទោស​របស់​វដ្ដៈ​ទេ បើ​កូន​ចង់​បាន​រួច​កម្ម​ពៀរ​នេះ ត្រូវ​កូន​កសាង​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប ១ ពាន់ នៅ​លើ​ផ្ទាំង​ថ្ម​ដា​មួយ​យ៉ាង​ធំ កាល​ណា​បើ​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ទាំង​នេះ របេះ​រលុប​រលាយ​បាត់​កាល​ណា ពេល​នោះ ទើប​កូន​រួច​អំពី​កម្ម​ពៀរ​នេះ ។ ម្ដាយ​ផ្ដាំ​រួច​ស្រេច​ហើយ ក៏​ធ្វើ​មរណ​កាល​ទៅ​កាន់​បរលោក​ទៅ ។ កូន​ប្រុស​នេះ ក៏​បាន​ធ្វើ​តាម​បណ្ដាំ​ម្ដាយ ដោយ​យក​ដុំ​ថ្ម​មួយ​ធំ មក​រចនា​ជា​ព្រះ​ពុទ្ធ​រូប​ជុំ​វិញ​ជា​ជាន់​ៗ ជា​ច្រើន​រយ​អង្គ ហើយ​តម្កល់​ទុក​ក្នុង​កន្លែង​នេះ រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។ នៅ​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ អ្នក​ស្រុក​ជិត​ខាង គេ​តែង​នាំ​គ្នា​ទៅ​ធ្វើ​បុណ្យ​ទាន​ផ្សេង​ៗ នៅ​កន្លែង​នេះ ពុំ​ដែល​ខាន ។

រឿង ព្រេង​ភ្នំ​វរវង្ស​សូរ​វង្ស

រឿង ព្រេង​ភ្នំ​វរវង្ស​សូរ​វង្ស (នៅ​ខេត្ត​កំពង់ស្ពឺ) ប្រជុំ​រឿង​ព្រេង​ខ្មែរ ភាគ ៦ ទំព័រ ១១៣ - ១២៩ ឮ​សូរ​ឈ្មោះ ភ្នំ​វរវង្ស​សូរវង្ស យើង​សព្វ​ថ្ងៃ​ដូចជា​ងឿង​បន្តិច​ដែរ ព្រោះ​នឹក​ទៅ ពុំ​ធ្លាប់​បាន​ឮ​ឈ្មោះ​នេះ នៅ​ទី​ណា ឲ្យ​ជាក់​ច្បាស់​សោះ លើក​លែង​តែ​អ្នក​ចាស់​ទុំ ហើយ​ធ្លាប់​នៅ​ជិត​ខាង​ទី​កន្លែង​នោះ​ផ្ទាល់​តែ​ម្ដង ។ តាម​ពិត ឈ្មោះ "ភ្នំ​វរវង្ស​សូរវង្ស" មាន​ជាប់​នៅ​ក្នុង​រឿង​ព្រេង​យើង គឺ​គេ​សំគាល់​យក​ភ្នំ​វែង​អន្លាយ​ចាប់​តាំង​ពី​ក្នុង​ខេត្ត​កំពង់ស្ពឺ រហូត​ដល់​ដី​ខេត្ត​កោះកុង​សព្វ​ថ្ងៃ ។ បើ​និយាយ​ឲ្យ​ចំ​ទៅ​ទៀត គឺ​ភ្នំ "គិរីរម្យ" នេះ​ឯង ។ ឈ្មោះ​គិរីរម្យ ជា​នាម​ថ្មី ទើបតែ​ប្រតិស្ឋាន​ឡើង រវាង​ឆ្នាំ ១៩៣០ ប៉ុណ្ណោះ ដូច្នេះ​ហើយ បាន​ជា​អ្នក​ផង តែង​ឆ្ងល់​ថា ឈ្មោះ "គិរីរម្យ" មិន​សម​ជា​ឈ្មោះ​ពី​បរម​បុរាណ​សោះ សម​តែ​ជា​នាម​ថ្មី ដែល​អ្នក​ចេះ​ភាសា​បាលី ទើប​តែ​សន្មត​ឡើង ។ មតិ​នេះ យល់​ត្រូវ​ណាស់ ព្រោះ​តាម​ឯកសារ​ដែល​មាន​ខ្លះ នៅ​ក្រុម​ជំនុំ​ទំនៀម​ទម្លាប់ និង តាម​ការ​សាក​សួរ​ចាស់​ៗ ដែល​នៅ​ចេះ​ចាំ​រឿង​នេះ បាន​បញ្ជាក់​ថា ពី​ដើម ភ្នំ​គិរីរម្យ ទាំង​មូល រួម​បញ្ចូល​ទាំង​ភ្នំ​ជិត​ខាង​ផង អ្នក​ស្រុក​ហៅថា "ភ្នំ​វរវង្ស​សូរវង្ស" ទាំង​អស់ ។ ទើប​តែ​ក្នុង​រវាង គ.ស. ១៩៣០–៣១ ប៉ុណ្ណោះ ទើប​មាន​នាម​ថា "គិរីរម្យ​" នេះ​កើត​ឡើង ។ ដើម​ហេតុ​នាំ​ឲ្យ​កើត​ឈ្មោះ​ថ្មី​នេះ គឺ​កាល​នោះ ព្រះ​ករុណា​ព្រះ​បាទ​សម្ដេច​ព្រះ​មុនីវង្ស ទ្រង់​បាន​យាង​ទៅ​លំហែ​ព្រះ​កាយ នៅ​លើ​ខ្នង​ភ្នំ​ត្រង់​ទី​នោះ ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​សព្វ​ព្រះទ័យ​នឹង​ទេស​ភាព អាកាស​ធាតុ នៅ​ទី​នេះ ទើប​ទ្រង់​ប្រទាន​នាម​ថ្មី​ថា "គិរីរម្យ" ដែល​បាន​ន័យ​ថា "ភ្នំ​ជា​ទី​រីក​រាយ" ជាប់​រហូត​មក2, ប៉ុន្តែ​នាម​នេះ សំគាល់​តែ​ត្រឹម​ខ្នង​ភ្នំ​មួយ​កន្លែង​នេះ​ឯង, ដូច្នេះ បាន​ជា​ខ្នង​ភ្នំ​ផ្សេង​ៗ នៅ​ជិត​ខាង សុទ្ធ​តែ​មាន​នាម​ដោយ​ឡែក​ៗ ទៅ​ទៀត ដូច​ភ្នំ​កូន​សត្វ, ភ្នំ​កម្មជ្ជវាត, ... ។ រីឯ​ឈ្មោះ​ដើម ដែល​អ្នក​ស្រុក​ធ្លាប់​ហៅថា ភ្នំ​វរវង្ស​សូរវង្ស​នោះ គឺ​សំដៅ​យក​តួ​ជួរ​ភ្នំ​ទាំង​មូល ហើយ​គេ​មាន​ទាំង​ចាំ​រឿង​ព្រេង​និទាន ពី​ឈ្មោះ​ភ្នំ​នេះ ដូច​តទៅ ៖ សេចក្ដី​ដំណាល​ថា : កាល​ពី​ព្រេង​នាយ មាន​ព្រះ​រាជា ១ ព្រះ​អង្គ ព្រះ​នាម​ព្រះ​បាទ​សូរិយា សោយរាជ្យ​នៅ​ក្រសន់​នគរ ។ ព្រះ​មហាក្សត្រ​នេះ មាន​ព្រះ​អគ្គ​មហេសី​ពីរ​ព្រះ​អង្គ​គឺ : ទី ១ ព្រះ​នាម​វង្សធ្យា មាន​ព្រះ​រាជ​បុត្រ​ពីរ​ព្រះ​អង្គ​គឺ : វរវង្ស និង សូរវង្ស, ទី ២ ព្រះ​នាង​មន្ទា មាន​ព្រះ​រាជ​បុត្រ ១ ព្រះ​អង្គ​គឺ វៃវង្សា ។ ចាប់​តាំង​ពី​ព្រះ​រាជ​បុត្រ ៣ ព្រះ​អង្គ មាន​ព្រះ​ជន្ម​ពេញ​វ័យ​កាល​ណា ព្រះ​នាង​មន្ទា ជា​មហេសី​ចុង កើត​មាន​សេចក្ដី​ច្រណែន​ឈ្នានីស ដោយ​ខ្លាច​រាជ្យ​សម្បត្តិ​ធ្លាក់​ទៅ​លើ​ព្រះ​រាជ​បុត្រ​នៃ​មហេសី​ដើម ។ ដូច្នេះ ព្រះ​នាង​មន្ទា ក៏​រក​រឿង​ញុះញង់​បំបែក​បំបាក់​រៀង​រាល់​ថ្ងៃ ។ ថ្ងៃ​មួយ ព្រះ​រាជ​កុមារ​សូរវង្ស និង វរវង្ស នាំ​បង​ប្អូន​ដើរ​លេង​កម្សាន្ត​តាម​ទី​ធ្លា, ស្រាប់​តែ​នាង​មន្ទា ចាប់​ព្រះ​រាជ​កុមារ​ទាំង​ពីរ យក​មក​គាម​ជាប់​នៅ​ចន្លោះ​ភ្លៅ ហើយ​ស្រែក​ចៅរ៉ៅ​ប្រាប់​ឲ្យ​អ្នក​ផង​ឮ​ថា : ព្រះ​រាជ​កុមារ​ទាំង​ពីរ ប្រមាថ​មើល​ងាយ​ខ្លួន ហ៊ាន​មក​ចាប់​ធ្វើ​ការ​មិន​គប្បី ចំពោះ​មាតា​ចុង​ទាំង​កម្លាំង ។ ព្រះ​បិតា បាន​ឃើញ​ដូច្នោះ ខ្ញាល់​យ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​បញ្ជា​ឲ្យ​ពេជ្ឈឃាដ​នាំ​យក​កុមារ​ទាំង​ពីរ​ទៅ​សម្លាប់ ដោយ​ឥត​បាន​ពិចារណា ។ ប៉ុន្តែ​ដោយ​បុណ្យ​បារមី​នៃ​ព្រះ​រាជ​កុមារ ក្នុង​ពេល​ដែល​ពេជ្ឈឃាដ​រៀប​នឹង​សម្លាប់ ព្រះ​នាង​វង្សធ្យា​ជា​មាតា បាន​ទៅ​ទាន់ អង្វរ​ពេជ្ឈឃាដ​សុំ​កុំ​ឲ្យ​សម្លាប់ ពេជ្ឈឃាដ​មាន​ចិត្ត​មេត្តា ក៏​ជួយ​ពង្វេះ​គេ​ចចេញ​ពី​ព្រះ​នគរ ព្រះ​មាតា​បាន​ទាំង​ប្រគល់​ឲ្យ​ព្រះ​រាជ​កុមារ នូវ​ព្រះ​ទម្រង់​រាជ្យ​មួយ​ៗ ម្នាក់​ផង ហើយ​សន្យា​ថា : ដល់​គម្រប់ ១០ ឆ្នាំ ឲ្យ​វិល​មក​ព្រះ​នគរ​វិញ ។ ព្រះ​រាជ​កុមារ​ទាំង ២ ពង្ស បាន​ទទួល​បណ្ដាំ​ព្រះ​មាតា ហើយ​យាង​កាត់​ព្រៃ​ព្រឹក្សា​ផ្សង​ព្រេង​តាម​វាសនា, ដោយ​ទ្រង់​អស់​ព្រះ​កាយ​ពល​ខ្លាំង ក៏​ទ្រង់​ផ្ទំ​លក់​ក្រោម​ម្លប់​ឈើ នា​ព្រៃ​ដ៏​ស្ងាត់​ជ្រងំ ។ លំដាប់​នោះ ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ បាន​ទត​យល់​ព្រះ​រាជ​កុមារ​ភ្លាម ក៏​និម្មិត​ជា​មាន់​ស ១ ខ្មៅ ១ ចុះ​មក​រក​ស៊ី នៅ​ក្បែរ​ព្រះ​រាជ​កុមារ ហើយ​និយាយ​ថា ៖ “ខ្ញុំ​ជា​មាន់​ខ្មៅ បើ​អ្នក​ណា​បាន​ស៊ី​សាច់​ខ្ញុំ កន្លង​តែ ៧ ឆ្នាំ នឹង​បាន​សោយ​រាជ្យ" ។ “ចំណែក​ខ្ញុំ​ជា​មាន់​ស ក៏​ដូច្នោះ​ដែរ, បើ​អ្នក​ណា​បាន​ស៊ី​សាច់​ខ្ញុំ កន្លង​ទៅ​តែ ៧ ខែ នឹង​បាន​សោយ​រាជ្យ" ។ មាន់​ទាំង​ពីរ ជជែក​គ្នា​ហើយ ជល់​គ្នា​នៅ​ចំពោះ​ព្រះ​ភក្ត្រ​ព្រះ​រាជ​កុមារ​រហូត​ដល់​ស្លាប់​រៀង​ខ្លួន ។ ព្រះ​រាជ​កុមារ​ទាំង​ពីរ នឹក​ឆ្ងល់​ក្នុង​ព្រះ​ទ័យ​ខ្លាំង​ណាស់ ហើយ​ដោយ​ឃ្លាន​អាហារ​ខ្លាំង​ពេល​ផង, សូរវង្ស ក៏​រើស​យក​មាន់​ស ឯ​វរវង្ស​ជា​ប្អូន ក៏​រើស​យក​មាន់​ខ្មៅ យក​ទៅ​ចម្អិន​សោយ​ដោយ​សុខ​សាន្ត ។ លុះ​សោយ​សាច់​មាន់​នោះ​រួច​ហើយ ព្រះ​រាជ​កុមារ​ទាំង ២ ពង្ស ក៏​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ទៀត អស់​រយៈ​កាល ៧ ខែ​គត់ បាន​ដល់​ទៅ​សាលា​សំណាក់​មួយ នៅ​ក្នុង​ព្រៃ នា​នគរ​គន្ធព​បុរី ហើយ​សម្រាក​នៅ​ទី​នោះ ។ និយាយ​ពី​នគរ​នេះ ក្រោយ​ដែល​ព្រះ​រាជា​សោយ​ទិវង្គត​ទៅ នា​ម៉ឺន សេនាមាត្យ រៀបចំ​ធ្វើ​ការ​ផ្សង​រក​អ្នក​មាន​បុណ្យ ដើម្បី​គ្រង​រាជ្យ​សម្បត្តិ​នៅ​ប្រទេស​ខ្លួន ។ កាល​ដែល​បាន​រៀប​ក្បួន​ស្រេច​ហើយ ក៏​ធ្វើ​ដំណើរ​ចេញ​ទៅ ដោយ​ឲ្យ​រាជ​គជេន្ទ្រ​ដែល​តាំង​បុស្ស​បុក​នៅ​មុខ​គេ​បង្អស់ ហើយ​អធិដ្ឋាន​ថា : បើ​អ្នក​ណា​ជា​អ្នក​មាន​បុណ្យ សូម​ឲ្យ​រាជ​គជេន្ទ្រ​នេះ ឈប់​ភ្លាម​នៅ​ចំពោះ​មុខ​អ្នក​មាន​បុណ្យ​នោះ ។ កាល​ដែល​រាជ​គជេន្ទ្រ មក​ដល់​សាលា​សំណាក់ ដែល​ព្រះ​រាជ​កុមារ​ទាំង​ពីរ​កំពុង​ផ្ទំ​លក់ ក៏​ឈប់​នៅ​ស្ងៀម, ក្រុម​សេនាមាត្យ នាំ​គ្នា​ឡើង​ទៅ​លើ​សាលា ហើយ​សូម​យាង​ព្រះ​រាជ​កុមារ​នាម​សូរវង្ស ឲ្យ​យាង​ទៅ​គ្រង​រាជ​សម្បត្តិ​នៅ​គន្ធព​បុរី​នោះ ។ ព្រះ​រាជ​កុមារ ពុំ​ព្រម​ទទួល​សោះ ដោយ​ប្រកែក​ថា​គ្មាន​សមត្ថភាព តែ​សេនាមាត្យ​មិន​ព្រម នាំ​គ្នា​បី​ត្រកង​លើក​ដាក់​លើ​បុស្សបុក ហើយ​ហែ​ទៅ​កាន់​រាជ​ធានី ។ ព្រះ​កុមារ នឹក​អាល័យ​ដល់​វរវង្ស​ជា​ប្អូន​ខ្លាំង​ណាស់, សុំ​ឲ្យ​សេនាមាត្យ​យក​វរវង្ស​ជា​ប្អូន​ទៅ​ផង តែ​គេ​ពុំ​ព្រម​យក ។ លុះ​ទៅ​ដល់​ព្រះ​នគរ ក៏​រៀបចំ​ព្រះ​រាជ​អភិសេក​សូរ​វង្ស ជាមួយ​ព្រះ​នាង​សបុប្ផា ជា​ព្រះ​រាជ​បុត្រី​នៃ​ព្រះ​អតីត​មហា​ក្សត្រ​នគរ​នេះ និង ថ្វាយ​រាជ្យ​ជា​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ដោយ​សុខ​សាន្ត ។ ចំណែក​ព្រះ​រាជ​កុមារ​វរវង្ស កាល​ក្រោក​ឡើង​បាត់​ព្រះ​រៀម​ពុំ​ឃើញ ក៏​ទ្រង់​ព្រះ​កន្សែង​ព្រួយ​ព្រះ​រាជ​ហឫទ័យ​យ៉ាង​ខ្លាំង ដើរ​ស្រែក​ដង្ហោយ​ហៅ​ពាស​ពេញ​ព្រៃ តែ​មិន​ឃើញ​សោះ ។ វរវង្ស អស់​សង្ឃឹម មិន​ដឹង​ទៅ​រក​ឯ​ណា ក៏​យាង​កាត់​ព្រៃ​តាម​ដាន​ជើង​ដំរី​រាជ​នោះ ទៅ​ដល់​វាំង​នៃ​ព្រះ​រៀម សុំ​អ្នក​យាម​ទ្វារ​ចូល​តាម​ទៅ​រក តែ​គេ​ពុំ​ព្រម​ឲ្យ​ចូល ដោយ​កំហែង​គំរាម​ថែម​ទៀត ។ ព្រះ​រាជ​កុមារ ក៏​គេច​ចេញ​អំពី​ទី​នោះ​ទៅ តាម​យថាកម្ម ។ លុះ​ដើរ​កាត់​ព្រៃ​អស់ ៥ យប់ ៥ ថ្ងៃ ទើប​បាន​ទៅ​ដល់​ផ្ទះ​ដូច​ចាស់​ម្នាក់ នៅ​ក្បែរ​វាំង​នៃ​ព្រះ​រាជា នាម​ព្រះ​បាទ​ធរណិត នា​នគរ​មួយ ហើយ​សុំ​ដូន​ចាស់​នោះ នៅ​ស្នាក់​អាស្រ័យ​មួយ​យប់​ផង ដូន​ចាស់​ក៏​ព្រម​ឲ្យ​ស្នាក់​នៅ​ដោយ​រីក​រាយ ។ តែ​ដូន​ចាស់​អប្រិយ​នេះ បាន​ឃើញ​ព្រះ​ទម្រង់​ព្រះ​រាជ​កុមារ នឹក​ស្មាន​ថា ជា​ចោរ​លួច​របស់​ព្រះ​រាជ​ទ្រព្យ ក៏​ចូល​ទៅ​ទូល​ព្រះ​រាជា ៗ ទ្រង់​ព្រះ​ពិរោធ​ខ្លាំង បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​សេនា​ទាហាន ចាប់​ចង​យក​ទៅ​សួរ​ចម្លើយ ទោះបី​ព្រះ​រាជ​កុមារ​ឆ្លើយ​ថា ព្រះ​ទម្រង់​នេះ ជា​កេរ្តិ៍​ដំណែល ពី​ព្រះ​មាតា​របស់​ព្រះ​អង្គ​ក៏​ដោយ, ក៏​ព្រះ​រាជា នៅ​តែ​ចោទ​ថា​ជា​ចោរ ហើយ​បញ្ជា​សេនា​ទាហាន ចាប់​យក​ទៅ​ដាក់​ក្នុង​ទ្រុង​ដែក សែន​ទារុណ ។ ថ្ងៃ​មួយ, មាន​យក្ស​កំណាច បាន​ចូល​ទៅ​រាតត្បាត​នគរ​ជ័យ​បូរី ដែល​មាន​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ នាម​ព្រះ​បាទ​សោទត្ត ជា​មិត្ត​សិទ្ធ​ស្នាល​ជា​មួយ​នឹង​ព្រះ​បាទ​ធរណិត បណ្ដាល​ឲ្យ​នគរ​នេះ ជ្រួល​ច្របល់​យ៉ាង​ខ្លាំង, មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ វា​ចូល​មក​ដល់​ក្នុង​វាំង ដេញ​កម្ចាត់​អារក្ស ដែល​យាម​ទ្វារ​វាំង​ស្ដេច​ឲ្យ​រត់​ខ្ចាត់​ខ្ចាយ​អស់, ហើយ​ប្រាថ្នា​ស៊ី​ស្ដេច​សោទត្ត​ទៀត, តែ​មិន​ទាន់​បាន​ចូល​ទៅ​ចាប់​ស្ដេច​នៅ​ឡើយ វា​ចូល​ទៅ​ពួន​សម្ងំ​នៅ​ក្នុង​គុហា នា​កន្លែង​អារក្ស​នោះ​នៅ ។ និយាយ​ពី​ស្ដេច​សោទត្ត, កាល​បើ​ដូច្នោះ ភ័យ​ណាស់ ក៏​ត្រាស់​បញ្ជា​ឲ្យ​សេនា​ចេញ​សំពៅ ទៅ​នគរ​ព្រះ​បាទ​ធរណិត ដើម្បី​ថ្វាយ​ដំណឹង​អំពី​ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ ហើយ​សូម​ឲ្យ​ព្រះ​អង្គ​ជួយ​ជ្រោមជ្រែង ក្នុង​រឿង​នេះ​ផង ។ ព្រះ​បាទ​ធរណិត បាន​ជ្រាប​ភ្លាម ក៏​បង្គាប់​បញ្ជា​ឲ្យ​សេនា​រុញ​សំពៅ​ទម្លាក់​ទឹក​នឹង​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​នគរ​ជ័យ​បូរី ។ ប៉ុន្តែ​សេនា​ទាំង​អស់​រុញ​សំពៅ​នោះ​ពុំ​រួច​សោះ ក៏​ប្រកាស​រក​អ្នក​ខ្លាំង​ពូកែ ដើម្បី​ឲ្យ​រុញ​សំពៅ​នេះ​ចុះ​ទឹក ។ ព្រះ​រាជ​កុមារ​វរវង្ស ដែល​នៅ​ក្នុង​ទ្រុង​ដែក ក៏​ទទួល​ខ្លួន​ធានា​នឹង​រុញ​សំពៅ​នេះ​បាន, ព្រះ​រាជា ក៏​ទ្រង់​សន្យា​ថា បើ​ឯង​រុញ​សំពៅ​នេះ​រួច​មែន នឹង​ដោះ​លែង​ឲ្យ​ជា​អ្នក​ជា ហើយ​នឹង​ព្រះ​រាជ​ទាន​រង្វាន់​យ៉ាង​ច្រើន ។ ដោយ​បុណ្យ​វាសនា​ពី​ព្រេង​នាយ ព្រះ​រាជ​កុមារ ក៏​រុញ​សំពៅ​ទម្លាក់​ទឹក​បាន​ដោយ​ធូរ ។ ព្រះ​រាជា ក៏​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​សំពៅ​ឆ្ពោះ​ទៅ​នគរ​ជ័យ​បូរី ដោយ​យក​ទាំង​ព្រះ​រាជ​កុមារ​វរវង្ស នឹង​ព្រះ​នាង​កេសកេសី​ជា​ព្រះ​រាជ​បុត្រី ព្រម​ទាំង​សេនា​មុខ​មន្ត្រី​ទៅ​ផង ។ ទៅ​ដល់​នគរ​ជ័យ​បូរី បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​ពួក​ពលរេហ៍ បោះ​ព្រះ​ពន្លា​នៅ​ក្បែរ​វាំង​ព្រះ​បាទ​សោទត្ត, ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ចូល​ទៅ​ប្រាស្រ័យ​ជា​មួយ​នឹង​ព្រះ​បាទ​សោទត្ត, ក្នុង​ព្រះ​រាជ​វាំង ។ ថ្លែង​ពី​ព្រះ​នាង​កេសកេសី, ទ្រង់​ផ្ទំ​លក់​ក្នុង​រាត្រី បាន​យល់​សប្ដិ​ឃើញ​តា​ចាស់​ម្នាក់ មក​ប្រាប់​ថា : ព្រះ​រាជ​កុមារ​វរវង្ស​នេះ​ហើយ ជា​ព្រះ​ស្វាមី​ព្រះ​នាង​ពី​អតីត​កាល ។ កាល​ព្រះ​នាង​ក្រោក​ឡើង ក៏​ចេះ​តែ​នឹក​មមៃ​ព្រះ​រាជ​កុមារ រហូត​ទាល់​តែ​មាន​ព្រះ​ទ័យ​ប្រតិព័ទ្ធ​ស្នេហា ចំពោះ​ព្រះ​រាជ​កុមារ​យ៉ាង​ខ្លាំង ។ ឯ​ព្រះ​រាជ​កុមារ ក៏​មាន​សេចក្ដី​ស្នេហា ចំពោះ​ព្រះ​នាង​ដែរ ។ មួយ​ថ្ងៃ​ៗ ព្រះ​រាជ​កុមារ និង ព្រះ​នាង តែង​និយាយ​ដាក់​ពាក្យ​សំដី​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក ។ ចំណែក​ព្រះ​បាទ​ធរណិត​ជា​ព្រះ​បិតា កាល​បាន​ជជែក​ពិគ្រោះ​នឹង​ព្រះ​បាទ​សោទត្ត ដឹង​រឿង​សព្វ​គ្រប់​ហើយ ក៏​និយាយ​ថា : "យើង​មាន​កុមារ​ម្នាក់ វា​ជា​ចោរ​លួច​របស់​ព្រះ​រាជ​ទ្រព្យ ហើយ​យើង​បាន​ចាប់​យក​ទៅ​ធ្វើ​ទោស​ដាក់​ទ្រុង​ដែក, ប៉ុន្តែ​កុមារ​នេះ ខ្លាំង​ពូកែ​ណាស់ អាច​រុញ​សំពៅ​ដែល​មនុស្ស​ជា​ច្រើន​រុញ​មិន​រួច​នោះ ឲ្យ​រួច​បាន, ឥឡូវ​ជូន​ដំណើរ​យើង​មក​នៅ​ក្នុង​ព្រះ​ពន្លា​នា​ខាង​ក្រៅ​វាំង​ឯ​ណោះ គួរ​តែ​ឲ្យ​កុមារ​នេះ​ល្បង​នឹង​យក្ស​មើល តើ​វា​ព្រម​ឮ​មិន​ព្រម បើ​វា​ព្រម​សាក​ល្បង​នឹង​យក្ស ទោះ​បី​មិន​ឈ្នះ​យក្ស ក៏​យើង​មិន​ព្រួយ​បារម្ភ​ដែរ, ព្រោះ​វា​ជា​មនុស្ស​មាន​ទោស​ស្រាប់​មក​ហើយ" ។ គិត​ដូច្នោះ ក៏​ឲ្យ​បម្រើ​ទៅ​ហៅ​ព្រះ​រាជ​កុមារ​វរ​វង្ស​មក ប្រាប់​រឿង​ដែល​យក្ស​ខ្លាំង​ពូកែ ប្រាថ្នា​មក​ស៊ី​ស្ដេច​សោទត្ត, ឥឡូវ សុំ​ឲ្យ​ព្រះ​រាជ​កុមារ​ទៅ​សម្លាប់​យក្ស​នោះ បើ​សម្លាប់​បាន នឹង​ឲ្យ​រង្វាន់​យ៉ាង​លើស​លុប ។ ព្រះ​រាជ​កុមារ ក៏​ទូល​តាម​ព្រះ​រាជ​បញ្ជា, ប៉ុន្តែ ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​យក្ស​ស្គាល់​ថា​ជា​មនុស្ស​ធម្មតា ព្រះ​រាជ​កុមារ​វរវង្ស បាន​សុំ​គ្រឿង​ព្រះ​រាជ្យ​ព្រះ​ខ័ន​រាជ្យ របស់​ស្ដេច​សោទត្ត, មក​តែង​ព្រះ​អង្គ ឲ្យ​ដូច​ស្ដេច​សោទត្ត​មែន​ៗ ហើយ​ចូល​ប្រយុទ្ធ​ជា​មួយ​នឹង​យក្ស​នៅ​ក្នុង​គុហា លុះ​ត្រា​តែ​យក្ស​ស្លាប់​បាត់​បង់​ជីវិត ក្នុង​គ្រា​នោះ​ទៅ ។ ចំណែក​ព្រះ​បាទ​ធរណិត ឃើញ​ព្រះ​រាជ​កុមារ​ខ្លាំង​ពូកែ មាន​ឫទ្ធិ​អំណាច​ដូច្នោះ ក៏​លើក​ព្រះ​នាង​កេសកេសី​ជា​ព្រះ​រាជ​បុត្រី ឲ្យ​ជា​ព្រះ​អគ្គ​ជាយា ហើយ​ប្រគល់​រាជ​សម្បត្តិ ឲ្យ​ស្នង​រាជ្យ​ជំនួស​ព្រះ​អង្គ ។ ឯ​ព្រះ​បាទ​សោទត្ត បាន​ឃើញ​ព្រះ​រាជ​កុមារ​សម្លាប់​យក្ស​បាន ជា​ការ​ជួយ​ព្រះ​អង្គ​ឲ្យ​រួច​ចាក​ពី​ភយន្តរាយ ក៏​លើក​ព្រះ​នាង​វរវតី ជា​ព្រះ​រាជ​បុត្រី ជា​ព្រះ​រាជ​បុត្រី ផ្សំ​ជា​ព្រះ​អគ្គ​ជាយា ហើយ​ប្រគល់​រាជ​សម្បត្តិ ឲ្យ​ស្នង​រាជ្យ​ក្នុង​នគរ​ជ័យបូរី​ទាំង​មូល​ដែរ ។ ព្រះ​រាជ​កុមារ ត្រូវ​បាន​សោយ​រាជ្យ​នគរ​ទាំង​ពីរ ហើយ​មាន​ព្រះ​អគ្គ​មហេសី​ក៏​ពីរ គឺ​ព្រះ​នាង​កេសកេសី ជា​ព្រះ​អគ្គ​មហេសី​ដើម និង ព្រះ​នាង​វរវតី ជា​ព្រះ​អគ្គ​មហេសី​ចុង បាន​នៅ​រួម​រស់​ជា​សុខ​សាន្ត នា​នគរ​ជ័យបូរី ។ ឯ​អារក្ស ដែល​ធ្លាប់​តែ​នៅ​រក្សា​នគរ​ជ័យ​បូរី បាន​ភៀស​ខ្លួន​គេច​ចេញ ក្នុង​ពេល​យក្ស​រុក​រាន​នោះ បាន​ដឹង​ថា​យក្ស​ស្លាប់​ហើយ ក៏​ត្រឡប់​មក​នៅ​រក្សា​នគរ​ជ័យ​បូរី​វិញ បាន​ទាំង​នាំ​មក​ថ្វាយ​ព្រះ​ចៅ​វរវង្ស​មហា​ក្សត្រ​ថ្មី នូវ​កែវ​មណីរត្ន ដែល​អាច​គ្រវី​ហោះ​ហើរ​បាន​ផង ។ កាល​ដែល​ព្រះ​នាង​កេសកេសី ទ្រង់​មាន​គភ៌​បាន ៣ ខែ, ព្រះ​បាទ​វរវង្ស នឹក​ភ្នក​ចង់​ទៅ​លេង​នគរ​ព្រះ​វរបិតា-មាតា តាម​បណ្ដាំ​ព្រះ​មាតា ដែល​ផ្ដាំ​ថា​គម្រប់ ១០​ឆ្នាំ​ឲ្យ​វិល​ទៅ​វិញ ។ ព្រះ​អង្គ ក៏​លា​ព្រះ​បិតា​ក្មេក ព្រម​ទាំង​ព្រះ​ជាយា ថា​នឹង​ទៅ​លេង​នគរ​ព្រះ​បិតា-មាតា តែ ១ អង្គ​ឯង​ទេ តែ​ព្រះ​នាង​កេសកេសី មិន​ព្រម​នៅ​សោះ សុខ​ចិត្ត​តែ​ទៅ​តាម​ផង, ទោះ​បី​អង្វរករ​យ៉ាង​ណា​ក៏​មិន​ព្រម ព្រះ​បិតា​ក្មេក ក៏​ព្រម​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ទៅ ។ ព្រះ​រាជ​កុមារ​វរវង្ស ក៏​នាំ​នាង​កេសកេសី​គ្រវី​កែវ​ហោះ​ទៅ លុះ​ដល់​អាស្រម​សាលា​តា​ឥសី ក៏​ចុះ​ឈប់​សម្រាក ហើយ​ដើរ​កម្សាន្ត​ជា​មួយ​ព្រះ​ជាយា ។ ពេល​នោះ​ឥសី​ក៏​លួច​យក​កែវ​មណីរត្ន ហោះ​ទៅ​លេង​កម្សាន្ត​លើ​អាកាស ។ ដោយ​ត្រូវ​ខ្យល់​ខ្លាំង​ពេក ឥសី​ក៏​ដាច់​ក្បាល​ធ្លាក់​អន្តរាយ​ជីវិត, ឯ​កែវ​មណីរត្ន បាន​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​គន្ធព​បុរី ជា​នគរ​ព្រះ​រៀម ។ ពួក​សេវកាមាត្យ បាន​រើស​យក​កែវ​នោះ ទៅ​ថ្វាយ​ព្រះ​បាទ​សូរ​វង្ស​ទៅ ។ រី​ឯ​ព្រះ​រាជ​កុមារ​វរវង្ស និង ព្រះ​នាង​កេសកេសី កាល​ដឹង​ថា​ឥសី​លួច​កែវ​ហោះ​នោះ​ទៅ​បាត់​ហើយ ទាំង​ពីរ​អង្គ​ក៏​យាង​ដោយ​ព្រះ​បាទា, លុះ​ដល់​ទៅ​ឆ្នេរ​ជលសា​មួយ ក៏​នាំ​ព្រះ​ជាយា​ហែល​ឆ្លង តោង​កំណាត់​ឈើ​មួយ​ដុំ ប៉ាក់ប៉ើក​ៗ កណ្ដាល​មហា​សាគរ ។ ដោយ​អកុសល​កម្ម នៃ​ព្រះ​រាជ​កុមារ និង ព្រះ​នាង ក៏​ត្រូវ​ខ្យល់​ព្យុះ​សង្ឃរា​បោក​បក់ ឲ្យ​របូត​ព្រះ​ហស្ត​អំពី​កំណាត់​ឈើ​បែក​ខ្ញែក​គ្នា​អស់ ។ ចំណែក​ព្រះ​នាង​កេសកេសី កាល​បាន​រសាត់​ដល់​លើ​មាត់​ច្រាំង ក៏​ខំ​យាង​រក​ព្រះ​ស្វាមី តែ​មិន​ឃើញ​សោះ ព្រះ​នាង​ក៏​យក​កន្សែង​ចង​ធ្វើ​ជា​ទង់ជ័យ សម្រាប់​ឲ្យ​ស្វាមី​នាង​ស្គាល់​ថា ព្រះ​នាង​មិន​ស្លាប់​ទេ, ហើយ​ព្រះ​នាង ក៏​យាង​ផ្សង​ព្រេង​កាត់​តាម​ដង​ព្រៃ យ៉ាង​លន្លង់​លន្លោច, លុះ​ទៅ​ដល់​គន្ធព​បូរី បាន​ជួប​នឹង​ព្រាន​ប្រមាញ់​ម្នាក់ ។ ព្រះ​នាង បាន​អង្វរ​ករ​គេ សុំ​នៅ​ស្នាក់​អាស្រ័យ​ជា​មួយ​ផង ។ ព្រាន​ឃើញ​ដូច្នេះ​អាណិត​ណាស់ បាន​សួរ​ពី​ដំណើរ​ដើម​សព្វ​គ្រប់ បាន​ដឹង​អស់​ហើយ ទើប​នាំ​ព្រះ​នាង​ទៅ​លំនៅ​អាត្មា ។ តែ​ជា​កម្ម​អកុសល​របស់​ព្រះ​នាង ត្រូវ​បាន​ប្រពន្ធ​ព្រាន​ជេរ​បញ្ចោរ​ដៀល​ពូជ​អំបូរ ហើយ​ចោទ​ថា ព្រះ​នាង​ជា​ស្រី​មាន​ពុត​ត្បុត លួច​ស្រឡាញ់​ប្ដី​របស់​គាត់​ទៀត ។ ទោះ​បី​គាត់​ព្រម​ឲ្យ​នៅ​ធ្វើ​ជា​ខ្ញុំ​កំដរ​គាត់​ហើយ គាត់​នៅ​តែ​ប្រើ​អាកប្បកិរិយា​មើល​ងាយ​គំហក​កំហែង​រៀង​រាល់​ថ្ងៃ ឯ​ព្រះ​នាង ក៏​ខំ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ធ្វើ​ការ​បោស​ច្រាស​ផ្ទះ​សម្បែង ពុំ​ដែល​ធ្វេស វិស័យ​ដូច​បាវ​ព្រាវ ។ លុះ​ព្រះ​នាង​នៅ​បាន ៧ ខែ, គភ៌​ព្រះ​នាង ក៏​ត្រូវ​គ្រប់​ទស​មាស, ព្រះ​នាង​ឈឺ​ផ្ទៃ​ជា​ខ្លាំង ស្រែក​យំ ឈឺ​ចុក​ចាប់​ឥត​ឧបមា មិន​ដឹង​បាន​អ្នក​ណា​ជួយ​ឲ្យ​បាន​ធូរ​ស្បើយ ។ ឯ​ប្រពន្ធ​ព្រាន បាន​បណ្ដេញ​ឲ្យ​ព្រះ​នាង​ទៅ​សម្រាល​កូន​ឯ​ក្រៅ​របង​ផ្ទះ ព្រោះ​ខ្លាច​ចង្រៃ​ដល់​ភូមិ​ឋាន​របស់​គាត់ ។ ព្រះ​នាង ខំ​លូន​ផង យក​ដៃ​ឱប​ផ្ទៃ​ផង បាន​ទៅ​ដល់​ផ្លូវ​ធ្លា​ខាង​ក្រៅ​របង ។ ពេល​នោះ ព្រះ​នាង ក៏​ប្រសូតិ​បុត្រ​នៅ​នា​កណ្ដាល​ទី​វាល, កណ្ដាល​ភ្លៀង​ផ្គរ​យ៉ាង​សម្បើម និង​ខ្យល់​បក់​បោក​យ៉ាង​ខ្លាំង ហៅ​សែន​វេទនា ។ ខណៈ​នោះ ព្រះ​ឥន្ទ្រាធិរាជ បាន​ទត​យល់​ព្រះ​នាង​ប្រសូតិ​ព្រះ​រាជ​បុត្រ​ដូច្នោះ ក៏​និម្មិត​ជា​យាយ​ចាស់​ម្នាក់ មក​យក​អាសា​ជួយ​បី​បាច់​ថែរក្សា​កូន​នាង ហើយ​សន្យា​ថា ៖ បើ​នាង​ត្រូវ​ការ​យក​កូន​នេះ​វិញ ក៏​យក​ចុះ ផ្ទះ​ខ្ញុំ​នៅ​ខាង​កើត​ឯ​នោះ ដើម្បី​ជា​បន្ទាល់​ឲ្យ​ងាយ​ស្គាល់​ថា កូន​នាង​មែន ឬ​មិន​មែន​ទៅ​ថ្ងៃ​មុខ​នោះ សូម​នាង​ឲ្យ​វត្ថុ​អ្វី​មួយ​មក នឹង​ទុក​ជា​ភស្តុតាង ។ ព្រះ​នាង ក៏​ដោះ​ព្រះ​ទម្រង់ ដែល​ជា​របស់​ព្រះ​ស្វាមី ចង​ក​ឲ្យ​បុត្រ​នាង ហើយ​នាង​វិល​ទៅ​ធ្វើ​ការ បម្រើ​យាយ​ចាស់​ប្រពន្ធ​ព្រាន​ដូច​ដើម​វិញ ។ កាល​នាង​វិល​ត្រឡប់​មក​ភ្លាម ព្រះ​ឥន្ទ ក៏​និម្មិត​ជា​ត្មាត​មួយ​យ៉ាង​ធំ ក្រុង​លើ​ទារក, ហើយ​និម្មិត​ជា​សំពត់​កោសេយ្យពស្ត្រ​ទាំង​ផ្នត់​យ៉ាង​ស្អាត ទ្រាប់​ទារក​ដាក់​លើ​ផ្លូវ​ធ្លា ដែល​ព្រះ​រាជា​នគរ​គន្ធព​បូរី តែង​យាង​ជា​ធម្មតា ។ ថ្ងៃ​មួយ ព្រះ​បាទ​សូរវង្ស ព្រះ​ចៅ​នគរ​គន្ធព​បូរី ស្ដេច​យាង​ចេញ​ប្រពាត​ព្រៃ បាន​ទត​ឃើញ​ត្មាត​កំពុង​ក្រុង​ទារក​នៅ​កណ្ដាល​ផ្លូវ​ធ្លា​ដូច្នោះ ក៏​បញ្ជា​ឲ្យ​រាជ​សេវកាមាត្យ​រើស​យក​មក ទ្រង់​បាន​ទត​ឃើញ​ព្រះ​ទម្រង់​ដែល​ចង​នៅ​ក​ទារក​នោះ ស្គាល់​ច្បាស់​ជា​ព្រះ​ទម្រង់​វរវង្ស ជា​ព្រះ​អនុជ ។ ព្រះ​អង្គ ទ្រង់​ព្រះ​ពិភាល់​ក្នុង​ព្រះ​រាជ​ហឫទ័យ​ណាស់ ទ្រង់​ក៏​ត្រឡប់​មក​ព្រះ​រាជ​វាំង​វិញ បាន​បង្គាប់​ឲ្យ​ធ្វើ​សាលា​ឆ​ទាន​មួយ ។ នៅ​ក្នុង​សាលា ព្រះ​អង្គ​បញ្ជា​ឲ្យ​គូរ​រូប​រឿង​ព្រះ​អង្គ តាំង​ពី​ដើម​មក រហូត​បាន​សោយ​រាជ្យ​នៅ​នគរ​នេះ ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ប្រកាស​ដាក់​ទាន ដល់​សាធារណ​ជន​ទូទៅ​ថា : បើ​អ្នក​ណា​ចង់​បាន​របស់​អ្វី ព្រះ​អង្គ​នឹង​ព្រះ​រាជ​ទាន​ឲ្យ ក្នុង​សាលា​ឆ ទាន​នោះ ។ ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​នោះ​មក មនុស្ស​ម្នា​មហា​ជន តែង​ទៅ​ទទួល​យក​ព្រះ​រាជ​អំណោយ​ទាន យ៉ាង​គគ្រឹក​គគ្រេង ហើយ​មើល​រូប​គំនូរ​ដែល​គូរ​នៅ​ជញ្ជាំង​សាលា យ៉ាង​សប្បាយ​រីករាយ ។ និយាយ​ពី​វរវង្ស, ក្រោយ​ពី​ខ្យល់​ព្យុះ​បោក​របូត​ដៃ បែក​ខ្ញែក​គ្នា​នោះ​មក ព្រះ​អង្គ​បាន​ទៅ​ដល់​ត្រើយ ហើយ​ដើរ​ស្វែង​រក​ព្រះ​ជាយា​បាន​ជួប​នឹង​កន្សែង ដែល​ព្រះ​នាង​ដោត​ជា​សញ្ញា​នោះ ព្រះ​អង្គ​ក៏​សំគាល់​ថា ព្រះ​នាង​មិន​ស្លាប់​ទេ ហើយ​ព្រះ​អង្គ​ខំ​ដើរ​រក អស់​កាល​ជា​ច្រើន​ខែ ។ លុះ​បាន​ដំណឹង​ថា ព្រះ​រាជា​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ប្រោស​ព្រះ​រាជ​ទាន ដល់​សាធារណ​ជន នូវ​ចំណី​អាហារ​គ្រប់​បែប​យ៉ាង ក៏​យាង​ចូល​ទៅ​ក្នុង​សាលា​ឆ​ទាន ប្រាថ្នា​ទទួល​យក​ព្រះ​រាជ​អំណោយ,​កាល​បើ​បាន​ឃើញ​រូប​គំនូរ ដែល​គូរ​ជាប់​នៅ​ជញ្ជាំង​សាលា ដ៏​មាន​ដំណើរ​រឿង ដូច​រឿង​ខ្លួន​កាល​ពី​ដើម, រូប​គំនូរ​ទាំង​នោះ​សោត​ទៀត ក៏​ដូច​រូប​ព្រះ​អង្គ និង ព្រះ​រៀម ។ ពេល​នោះ​ព្រះ​អង្គ ទ្រង់​ព្រះ​កន្សែង​ខ្សឹកខ្សួល ដួល​សន្លប់ បាត់​ស្មារតី​នៅ​ទី​នោះ ព្រះ​រាជ​បម្រើ​ឃើញ​ដូច្នោះ ក៏​ទៅ​ទូល​ព្រះ​រាជា ។ ព្រះ​អង្គ ក៏​ទ្រង់​ឲ្យ​រាជ​បម្រើ​នាំ​បុរស​នោះ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​វាំង, ព្រះ​ចៅ​សូរវង្ស បាន​ស្គាល់​ថា​ជា​ប្អូន ក៏​ទ្រង់​ព្រះ​កន្សែង​រៀប​រាប់ ពី​ដំណើរ​បែក​គ្នា​មក, ព្រះ​បាទ​សូរវង្ស បាន​ដឹង​ហើយ ឲ្យ​គេ​នាំ​យក​ព្រះ​រាជ​បុត្រា និង​កែវ​មណីរត្ន ដែល​ព្រះ​អង្គ​រើស​បាន​មក​បង្ហាញ, ព្រះ​បាទ​វរវង្ស ក៏​បាន​ស្គាល់ ព្រះ​ទម្រង់ និង កែវ​នោះ ថា​ពិត​ជា​របស់​ព្រះ​អង្គ, រួច​ព្រះ​បាទ​វរវង្ស ចេញ​ទៅ​ក្រៅ​វាំង ដើម្បី​នឹង​ទៅ​រក​ព្រះ​ជាយា ។ ទទួល​ពេល​នោះ, ដោយ​ការ​ទ្រាំ​នៅ​ជា​មួយ​យាយ​ប្រពន្ធ​ព្រាន​មិន​បាន ព្រោះ​គាត់​ធ្វើ​បាប​ខ្លាំង​ពេក ព្រះ​នាង​កេសកេសី ក៏​លប​រត់​ចេញ​អំពី​ផ្ទះ​យាយ បាន​ទៅ​ជួប​នឹង​ស្វាមី​យ៉ាង​រីករាយ, ទាំង​ពីរ​ព្រះ​អង្គ បាន​ទៅ​ថ្វាយ​បង្គំ​ព្រះ​រៀម រៀបរាប់​តាម​ដំណើរ​ហើយ ក៏​បាន​នៅ​ជា​សុខ​សាន្ត​ក្នុង​វាំង​នោះ ។ ព្រះ​បាទ​វរវង្ស បាន​បបួល​ព្រះ​រៀម​ទៅ​នគរ​ព្រះ​មាតា-បិតា តាម​បណ្ដាំ​មាតា​ដែល​ផ្ដាំ​ថា ដល់​គម្រប់ ១០ ឆ្នាំ ឲ្យ​ត្រឡប់​វិល​ទៅ​វិញ ។ ព្រះ​រៀម ក៏​និយាយ​ថា : បើ​យើង​ទៅ​តែ ៤ នាក់​ស្វាមី និងព្រះ​ជាយា​ប៉ុណ្ណោះ មិន​សម​ដល់​ឋានៈ​យើង​ជា​ស្ដេច​សោយ​រាជ្យ​ទេ, គប្បី​យើង​រៀបចំ​ជា​ក្បួន​ទ័ព​ជើង​គោក-ទឹក​ទៅ ទើប​សមរម្យ, ដើម្បី​ការ​ពារ​គ្រោះ​ថ្នាក់​តាម​ផ្លូវ​ផង ។ ព្រះ​បាទ​វរវង្ស ព្រម​ទទួល​បញ្ជា ក៏​ត្រឡប់​ទៅ​នគរ​ព្រះ​បិតា​ក្មេក​ទាំង​ពីរ​ដោយ​គ្រវី​កែវ​ហោះ​ទៅ ដើម្បី​នាំ​ទ័ព​ជើង​គោក ចំណែក​ព្រះ​រៀម​ឲ្យ​រៀប​បម្រុង​ទ័ព​ជើង​ទឹក ។ កាល​បាន​ទ័ព​យ៉ាង​សម្បើម​ហើយ ព្រះ​បាទ​វរវង្ស​ជា​មេ​ទ័ព​ខាង​ជើង​គោក ឯ​ព្រះ​បាទ​សូរវង្ស​ជា​មេ​ទ័ព​ជើង​ទឹក លើក​ឆ្ពោះ​ទៅ​នគរ​ព្រះ​បិតា-មាតា ។ លុះ​ទៅ​ដល់​នគរ​ក្រសន់ ជា​នគរ​បិតា ក៏​បោះ​ទ័ព​ប្រុង​ប្រៀប​ព័ទ្ធ​នគរ​នោះ ។ ចំណែក​ព្រះ​បាទ​សុរិយា​ជា​បិតា ក្រោយ​ដែល​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​ពេជ្ឈឃាដ​នាំ​យក​ព្រះ​រាជ​កុមារ​ទាំង​ពីរ​ទៅ​សម្លាប់ បាន​យក​ព្រះ​នាង​វង្សធ្យា​ទៅ​ដាក់​ឃុំ​ឃាំង​ក្នុង​ទ្រុង​ដែក​យ៉ាង​សែន​ទារុណ ដោយ​ចោទ​ថា​ជា​ស្រី​ខូច ហើយ​បាន​ប្រគល់​រាជ​សម្បត្តិ​ឲ្យ​ព្រះ​រាជ​កុមារ​វៃវង្សា សោយ​រាជ្យ​ស្នង​ព្រះ​អង្គ ។ កាល​បាន​ដឹង​ថា មាន​ព័ទ្ធ​សត្រូវ​ចូល​មក​ព័ទ្ធ​នគរ​ហើយ ព្រះ​បាទ​វៃវង្សា​ភ័យ​ញាប់​ញ័រ​ខ្លាំង​ណាស់ ។ ឯ​ព្រះ​បាទ​វរវង្ស ក៏​បាន​ឲ្យ​រាជ​បម្រើ ទៅ​ថ្វាយ​ដំណឹង​ដល់​ព្រះ​បាទ​វៃវង្សា​ថា "ត្រូវ​ឲ្យ​នគរ​នេះ​មក​យើង បើ​មិន​ឲ្យ​ទេ នឹង​ត្រូវ​ច្បាំង​គ្នា" ។ ព្រះ​បាទ​វៃ​វង្សា ឆ្លើយ​តប​ថា យើង​មិន​ខ្លាច​ទេ បើ​ចៅហ្វាយ​អ្នក​ឯង​ចង់​បាន​នគរ​យើង​ៗ ឲ្យ តែ​ឲ្យ​ស្ដេច​អ្នក​ឯង ប្រជល់​ដំរី​ជា​មួយ​នឹង​យើង, បើ​យើង​ចាញ់ យើង​ឲ្យ​នគរ​នេះ បើ​យើង​ឈ្នះ​វិញ យើង​សុំ​នៅ​សោយ​រាជ្យ​នគរ​នេះ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ។ ព្រះ​រាជ​បម្រើ​ត្រឡប់​មក​វិញ ទូល​ព្រះ​បាទ​វរវង្ស​តាម​ដំណើរ, ព្រះ​បាទ​វរ​វង្ស​ក៏​ព្រម​ប្រជល់​ដំរី​តាម​បំណង ។ លុះ​ចូល​ប្រយុទ្ធ​ត្រូវ​ព្រះ​បាទ​វរវង្ស-សូរវង្ស ព្រម​ទាំង​ពួក​ដំរី សម្លាប់​វៃវង្សា និង​ដំរី​ព្រះ​អង្គ ឲ្យ​ស្លាប់​ក្នុង​សមរភូមិ ។ ឯ​ព្រះ​បាទ​សូរិយា​ជា​បិតា ទ្រង់​ភ័យ​ណាស់ ដោយ​ព្រះ​រាជ​បុត្រា​ជា​ទី​ស្រឡាញ់​ត្រូវ​ចាញ់​សង្គ្រាម ក៏​ចូល​ខ្លួន​ទៅ​សូម​ចុះ​ចាញ់, លុះ​ចូល​ទៅ​ដល់ មិន​ស្គាល់​ជា​ព្រះ​រាជ​បុត្រ​ទេ ដោយ​នឹក​ថា​ព្រះ​រាជ​បុត្រ ត្រូវ​ព្រះ​អង្គ​ឲ្យ​ពេជ្ឈឃាដ​សម្លាប់​ទៅ​ហើយ ទោះ​បី​ព្រះ​រាជ​កុមារ​ទាំង​ពីរ​ក្រាប​ថ្វាយ​បង្គំ​ទូល​យ៉ាង​ណា ក៏​មិន​ជឿ, ទាល់​តែ​ព្រះ​រាជ​កុមារ​ទាំង​ពីរ​និយាយ​រឿង កាល​ដែល​ពេជ្ឈឃាដ​យក​ទៅ​សម្លាប់​នោះ រហូត​ដល់​ពេល​នេះ ហើយ​ដោយ​មាន​ព្រះ​ទម្រង់​ទាំង​នោះ ជា​គ្រឿង​សំគាល់​ផង ទើប​ជឿ​ថា ព្រះ​រាជ​បុត្រ​មែន ។ កាល​ជ្រាប​ជា​កូន​ហើយ ទើប​សួរ​រឿង​រ៉ាវ​ដែល​កើត​ឡើង​តាំង​ពី​ដើម​មក, ព្រះ​អង្គ​ក៏​យល់​ថា​ព្រះ​នាង​មន្ទា​ជា​ស្រី​ចង្រៃ ញុះញង់​បំបែក​រាជ​បុត្រ និង ព្រះ​នាង​វង្សធ្យា​ចេញ​ពី​ព្រះ​អង្គ ក៏​ទ្រង់​បញ្ជា​ឲ្យ​ពេជ្ឈឃាដ​យក​ព្រះ​នាង​មន្ទា​ទៅ​សម្លាប់​ចោល​ទៅ, ហើយ​ដោះ​លែង​ព្រះ​នាង​វង្សធ្យា ឲ្យ​ជា​ព្រះ​អគ្គ​មហេសី​ពេញ​លក្ខណៈ បាន​ប្រគល់​ព្រះ​រាជ​សម្បត្តិ​ទៅ​ព្រះ​រាជ​បុត្រ​ទាំង​ពីរ​ស្នង​ព្រះ​អង្គ​តទៅ ។ ទាំង​នេះ​ឯង ជា​រឿង​ព្រេង​ប្រចាំ​ភ្នំ​វរ​វង្ស​សូរ​វង្ស ដោយ​គេ​សំអាង​លើ​រូប​សំណាក​ថ្ម​មួយ ជា​រូប​ស្ត្រី កំបុត​ត្រឹម​ក សន្មត​ថា ជា​រូប​នាង​មន្ទា​ដែល​ជា​អ្នក​ទ្រុស្ត​កាច ហើយ​ពេជ្ឈឃាដ​យក​ទៅ​ប្រហារ​ជីវិត​ចោល​នោះ ។ រូប​នេះ តាំង​នៅ​ក្នុង​ឃុំ​ចំបក់ ស្រុក​ភ្នំ​ស្រួច ខែត្រ​កំពង់​ស្ពឺ ហើយ​ដែល​សព្វ​ថ្ងៃ រាជការ​រាប់​បញ្ចូល​ជា​សង្កាត់​នៃ​ក្រុង​គិរីរម្យ​ទៅ​ហើយ ។ ត្រង់​កំពូល​ភ្នំ​មួយ​ដែល​គេ​ហៅ​ថា ភ្នំ​កម្មជ្ជវាត​នោះ គេ​សំគាល់​ថា ជា​កន្លែង​ដែល​ខ្យល់​បក់​បោក​កាត់​ផ្ដាច់​ក​ឥសី ដែល​លួច​យក​កែវ​មណីរត្ន​របស់​ព្រះ​បាទ​វរវង្ស ទៅ​ហោះ​លេង​នោះ ។ ក្រៅ​ពី​នេះ នៅ​មាន​កន្លែង​ច្រើន​ទៀត ដែល​អ្នក​ស្រុក​សំគាល់​ថា​ទាក់​ទង​នឹង​រឿង​ព្រេង​នេះ​ដែរ ដូចជា​កន្លែង ថ្ម​បាំង សេក​ប្រណាំង ឃ្លាំង​រំសេវ ជាដើម ។

Flag Counter